Wie zingt nog vol overtuiging 'Er is een kindeke geboren op aard'? Wie kent nog de diepere religieuze betekenis van Kerstmis en staat daar daadwerkelijk bij stil? Je hoeft geen wetenschapper te zijn om te zien dat het traditionele kerstfeest, waarbij de geboorte van Jezus wordt herdacht, sluipenderwijs in verval raakt.
Kerstmis wordt nog wel massaal gevierd, maar door de voortrazende ontkerkelijking minder vanuit religieuze redenen. Waarom is Kerstmis dan toch nog zo populair? En is het erg dat de religieuze betekenis in de verdrukking komt? Tijdens Kerstmis zitten de kerken weliswaar vol, echter niet omdat de meeste kerkgangers hun geloof willen belijden maar meer vanwege traditie, beleving en entourage. In plaats van de kerk heeft de commercie vat gekregen op het kerstfeest. Hoewel eerste kerstdag tot voor kort een absoluut heilige dag was, is er tegenwoordig volop leven in de brouwerij in theaters, bioscopen en restaurants. En de kerststal met kribbe onder de opgetuigde spar heeft plaats gemaakt voor een stapel cadeaus, een uit Amerika overgewaaide traditie, op haar beurt ooit afgeleid van het sinterklaasfeest. Door de onstuitbare opmars van de Kerstman wordt Jezus naar de achtergrond verdrongen. Dat zien we niet alleen bij ons maar ook in de buurlanden. In de Britse stad Oxford manifesteert het verval van het oorspronkelijke Kerstmis zich zo sterk dat het stadsbestuur liever spreekt van een winterlichtfeest omdat deze term een breder publiek zou aanspreken dan het religieuze Kerstmis. Daardoor worden volgens Oxford meer mensen uitgedaagd het feest te vieren.
In feite is daarmee de cirkel rond, want een voorloper van het kerstfeest is juist het 'heidense' Germaanse midwinterfeest, waarbij aan het eind van ieder jaar de kwade geesten werden verjaagd en het licht welkom werd geheten. Ofschoon de religieuze betekenis afneemt, leeft het populaire Kerstmis opmerkelijkerwijs als nooit tevoren. De rook van Sints stoomboot is nog maar nauwelijks uit zicht of mensen spoeden zich al naar volgestouwde tuincentra om verse kerstspullen in te slaan om hun huizen stante pede onder te dompelen in overdadige kerstsferen. Dit uitbundige materialisme heeft niks meer te maken met het geloof maar grijpt terug op de tradities van de oude Germanen. Het opzetten van de kerstboom komt waarschijnlijk ook voort uit heidens gebruik. Reden waarom het Vaticaan de boom tot in onze tijd afdeed als verwerpelijke folklore.
Waarom zijn veel mensen nog zo gek van het kerstfestijn? Meestal omdat ze het gerieflijk en bourgondisch vinden, en minder omdat ze de herdenking van Jezus' geboorte luister bij willen zetten.
Kerstmis is in hoge mate veranderd van een christelijke feestdag tot een familiefeest: 84 procent van de Nederlanders viert kerst met familie, blijkt uit onderzoek. Uit eten of op vakantie gaan is er nauwelijks bij, wandelen en spelletjes doen zijn de voornaamste bezigheden.
Kerstmis lijkt mensen afleiding te verschaffen van alledaagse problemen. Het vredige feest zorgt voor een gevoel van binding en geborgenheid in een onstuimige samenleving van polariserende geloven en bevolkingsgroepen en bevredigt de groeiende hang naar nostalgie, naar de vermeende goeie ouwe tijd waarin het leven eenvoudiger en overzichtelijker was.
De enorme populariteit van het moderne Kerstmis loopt in de pas met het succes van het groeiende aantal evenementen buiten het toeristisch seizoen, de winteropenstelling van De Efteling en de opmars van de tijdelijke kunstijsbanen in dorpen en steden. Al deze activiteiten appelleren aan dat 'gezellige kerstgevoel'.
Is het erg dat de religieuze betekenis van Kerstmis afneemt? Nou, voor gelovigen wel. Zij zien het met lede ogen aan dat Kerstmis haar christelijke karakter verliest, paus Benedictus XVI voorop. Hij stelde dat de viering van het kerstfeest wordt uitgehold als zij niet in het teken staat van de geboorte van Jezus. "Als we niet erkennen dat God mens is geworden, wat heeft het dan voor zin Kerstmis te vieren? Dan wordt het leeg."
Dat andere geestelijken daar genuanceerder over denken, bewijst bisschop De Korte van Groningen-Leeuwarden in zijn van realiteitszin getuigende Adventsbrief. Hij noemde het niet zinvol dat religieuzen zich opwinden over de moderne, ja heidense viering van Kerstmis. "Mensen, ook gelovigen, hebben behoefte aan geborgenheid, juist in de donkere decembermaand. Een goede maaltijd kan de feestvreugde alleen maar verhogen. Pastores moeten niet de hedendaagse gebruiken afwijzen, maar erop wijzen dat alle glinsterende kerstbomen en andere zaken alleen maar de buitenkant vormen." Ook volgens Pieter Kohne, woordvoerder van de Nederlandse Bisschoppenconferentie, heeft verzet tegen de commerciële exploitatie van Kerstmis geen zin. "Je kunt ook zeggen dat Moederdag zijn betekenis verliest vanwege de commercie. Maar wat schiet je daarmee op? De commercie slaagt er kennelijk in de aandacht op zich te vestigen, dat moeten wij als kerk ook proberen. Dat doen we ook met het sinterklaasfeest, door de katholieke oorsprong te benadrukken." Kohne ziet in Kerstmis een uitgelezen mogelijkheid om het evangelie onder de aandacht te brengen en mensen weer te begeesteren voor de kerk. "Daar moeten wij op inzetten. Vandaar onze campagne 'Welkom Thuis!'"
Tom Vos is opinieredacteur van het
Brabants Dagblad.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
