Binnenkort begint de sloop van de laatste flats in Stokhasselt. Ze worden vervangen door gelijkvloerse ouderenwoningen. Daarna is de stad af.
Tilburg is vol, anno 2040. De laatste huizen in Reeshof zijn allang klaar, het gebied tussen Tilburg, Udenhout en Berkel-Enschot is geheel versteend. Wat rest is een gemeente die de komende jaren te maken krijgt met een krimpende bevolking.
Bovenstaande is een redelijk adequate voorspelling, menen stadsplanologen en andere visionairs. De toekomst van Tilburg ziet er anno 2010 nog zonnig uit. Op voorwaarde dat aankomende stadsbesturen durven te focussen. Ze moeten mikken op één of twee ‘stippen aan de horizon’.
Vergelijk daarbij stedelijke plannen eens met een schilderij. Knijp de ogen een beetje toe en doe een paar stappen naar achteren. Het Tilburgse beeld dat dan opdoemt komt de laatste jaren het dichtst in de buurt van een schilderij uit de stroming van het pointillisme. Stadsontwikkelaars en in hun kielzog de achtereenvolgende bestuurders hebben de afgelopen regeerperioden heel veel verschillende stipjes op de plattegrond gezet. Maar in plaats van een helder en licht schilderij zoals de Franse kunstenaars als Paul Signac dat eind negentiende eeuw met hun verfstipjes konden scheppen, is het toekomstplan van Tilburg, zelfs als je van veraf kijkt, verworden tot een vage, onduidelijke, bonte vlek, met slechts hier en daar een scherpe contour.
De woningbouwplannen zijn bijvoorbeeld helder waarneembaar: Reeshof wordt tot aan de grens met Hulten volgebouwd, dan volgen de te ontwikkelen gebieden in Enschot en Udenhout, de randen van Tilburg-Noord, de herontwikkeling van de ‘prachtwijken’ in de stad en waarschijnlijk zullen op den duur ook de oudste woningen in Broekhoven en Groenewoud vervangen worden.
Onduidelijk is waar de stad als geheel wil staan, in 2040.
Een eensgezinde filosofie ontbreekt, meent bijvoorbeeld Jan Doms. Al vele jaren is hij met zijn kantoor Stadsdynamica internationaal een veelgevraagd ‘denker’ over de toekomst van steden. Recent verscheen van zijn hand een boek over de herontwikkeling van het centrum van de Poolse stad Lublin, een van de grootste studentensteden in Europa, met zeven universiteiten.
Doms onderzocht de mogelijkheden van Lublin in opdracht van het stadsbestuur, samen met een Poolse collega.
„Het gemeentebestuur probeert al jaren van Tilburg een stad te maken die het niet is. Men ontkent de eeuwenoude structuur. In die visie wordt het een stad zoals elke andere grote stad in Nederland, terwijl je juist het fijnmazige stelsel van herdgangen, dat als een web over Tilburg ligt, zou moeten benutten. Dan kun je jouw bezoekers een plek bieden die afwijkt, die bijzonder is.”
Doms zag in Lublin, zusterstad van Tilburg, een centrum waarin langs het spoor, vlakbij het station een enorme suikerfabriek leegstaat. Vergelijkbaar met de Tilburgse Spoorzone. Het moet de plek gaan worden waar jongeren kunnen verpozen, toeristen samendrommen en het is straks de verbindingszone naar het winkelcentrum van de stad.
„We hebben ook schetsen gemaakt om de oude schutskoepels die er uit het verleden zijn blijven staan te hergebruiken, bijvoorbeeld als expositieruimte om er historische beelden van de stad te tonen. Lublin wil zich via een goede culturele strategie herontwikkelen en opwerken als creatief centrum en toekomstige culturele hoofdstad van Europa, zodanig dat toeristen het ervoor overhebben honderden kilometers naar Zuidoost-Polen te reizen.”
Prof. dr. Hans Mommaas, hoogleraar aan de universiteiten van Tilburg en Utrecht en landelijk autoriteit op het gebied van stedelijke dynamiek en ruimtelijke ordening, onderzocht afgelopen jaren de kansen van Tilburg en werkte mee aan het vorig jaar verschenen boek ‘Vernieuwingsstrategieën voor de industriestad’.
Tilburg wordt daarin onder meer vergeleken met negen andere oude textielsteden, waaronder Manchester, Leeds, Enschede en Gent. Al die steden blijken een sterke comeback te maken, op economisch, cultureel en onderwijsgebied.
Tilburg heeft op die terreinen alle kansen voor een bloeiende toekomst in eigen hand, signaleren Hans Mommaas en diens mede-auteurs.
De mooiste mogelijkheden liggen volgens hem inderdaad in de Spoorzone, Daarnaast moet de stad jongeren binden, regionaal blijven samenwerken en zich profileren als duurzame stad.
Bedreigingen zijn er ook: de marketing is bijvoorbeeld beroerd. Het beeld dat van Tilburg in binnen- en buitenland bestaat, sluit niet aan op hetgeen het stadsbestuur zelf denkt uit te dragen.
Dat ervoer Jan Doms aan den lijve toen hij met een delegatie Manchester bezocht. „Hoe wil je dat men tegen je aankijkt? Wij waren daar om ideeën op te doen voor culturele en creatieve bedrijvigheid in het Veemarktkwartier. Men biedt dan het stadsbestuur een doosje aan met daarin een Kruikenzeiker. Zo wil je toch niet bekend staan. De Kruikenzeiker is folklore uit een minder verleden. Tilburg zou zich juist moeten neerzetten als een krachtige stad met creatieve mensen, met een internationaal vermaard museum De Pont, Textielmuseum, een stad met muziek- en danstalent, pophistorie en een conservatorium.”
„Ik ben op dat moment van aanbieden maar even een blokje om gelopen, daar wilde ik niet bij zijn.”
Voormalig burgemeester Ruud Vreeman heeft de afgelopen jaren permanent uitgedragen dat Tilburg weer trots op zichzelf moest zijn. Zijn tijdelijk vervanger Ivo Opstelten zegt hem dat na en wil de stad een impuls geven op weg naar 2040. De toekomstscenario’s worden momenteel ontwikkeld.
Daarom is het nodig ‘twee stipjes aan de horizon te zetten’, meent Marcel Boogers van de UvT. Hij voerde de afgelopen maanden het onderzoek voor de Top van Tilburg uit.
Het huidige stadsbestuur zoekt bij de toekomstige ontwikkelingen vooral samenwerking op regionaal vlak in BrabantStad en de ‘ideale connectie’. Er klinken echter steeds nadrukkelijker geluiden verder te kijken, naar Vlaanderen.
Doms: „Dat zou heel verstandig zijn. Want over enkele decennia is er echt geen grens meer. Nu al zou Tilburg vol moeten inzetten op een fatsoenlijke noord-zuidverbinding, samen met Waalwijk richting Turnhout en eventueel Hasselt. De herontwikkeling van een Bels Lijntje zou zo gek nog niet zijn.”
Echte keuzes maken, daar komt het op aan. De stad ligt centraal, omgeven door mooie natuur. Studenten in overvloed evenals creatieve burgers.
„Begin ermee de stad op te ruimen”, meent Doms. „Het ziet er nu niet uit op straat. Daarna zullen we doelen moeten stellen die verder weg liggen. Daarbij niet gaan zweven. De vorm van de stad heeft de afgelopen jaren zwaar geleden onder stadsvernieuwers die steeds weer iets anders wilden dan hun voorgangers. Een voorbeeld: de één wilde een brede Schouwburgring, omzoomd door flatgebouwen. De tweede bouwde vervolgens aan die brede laan een soort van badkamertjes waarin winkels werden ondergebracht. Het oorspronkelijke beeld is verpest. Nu pogen ze van het centrum een vesting te maken, door er een cityring omheen te leggen. Er is geen eensgezinde visie.”
Desondanks is Tilburg boeiend, meent Doms, vanwege alle vrije creatieve geesten. „De toekomst ziet er nog steeds goed uit, maar het stadsbestuur moet eindelijk die stoffige wollen deken die al jarenlang over Tilburg ligt, durven wegtrekken.”
Accepteer de eigenheid van deze stad, geef vervolgens de mensen die hier wonen en werken en die de kennis hebben een kans zelf de toekomstdoelen mede te ontwikkelen. Uit dat eigen initiatief zijn de afgelopen decennia juist de mooiste projecten voortgekomen, is de boodschap.
Doms: „Probeer vooral niet alles zelf te doen en vóór de Tilburgers te denken"
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
