Voor het eerst in de geschiedenis gaat de Tilburgse gemeenteraad het wapen
van de enquete inzetten. Dit gebeurt om de crisis rond het Midi Theater te
analyseren. Ook Oisterwijk overweegt een enquete. Hoe werkt zo'n onderzoek?
Wat is een raadsenquête?
Een enquête of raadsonderzoek is het zwaarste instrument dat een
gemeenteraad kan inzetten om aan 'waarheidsvinding' te doen. Dat
onderzoeksrecht voor de raad is bij verordening geregeld in samenhang met de
Gemeentewet. De raad kan door het instellen van een speciale commissie zo
onafhankelijk onderzoek verrichten naar het handelen van het college en de
burgemeester.
In de commissie zitten minimaal drie leden uit de
gemeenteraad. Dat is ook het minimumaantal dat volgens de wet bij de
officiële verhoren aanwezig dient te zijn.
Is de
raadsenquête vergelijkbaar met een parlementair onderzoek?
Een raadsenquête is vergelijkbaar met een parlementair onderzoek, zoals dat
naar de bouwfraude, met dit verschil dat in 'Den Haag' fulltime politici
zitting nemen in zo'n commissie die brede ambtelijke ondersteuning krijgt.
De Kamer kan daarnaast putten uit een poule van 150 politici. De Tilburgse
raad telt 39 leden en veel van deze politici hebben overdag een baan. Ook
het gemeentelijk apparaat is veel minder omvangrijk.
Welke
bevoegdheden heeft een enquêtecommissie?
De bevoegdheden
van de commissie zijn vastgelegd in de Gemeentewet. Nadat uit hun midden de
gemeenteraad de leden van het onderzoeksteam heeft benoemd gaan zij aan de
slag met een door henzelf vastgestelde onderzoeksopdracht.
De
commissie stelt tevens een lijst op met personen die zij onder ede wil laten
getuigen. Dat gebeurt in openbare zittingen die voor publiek, radio en tv en
andere persvertegenwoordigers toegankelijk zijn.
In speciale
gevallen mag de commissie besluiten dat een verhoor achter gesloten deuren
plaatsvindt. Dan zijn ook de leden van de commissie gehouden aan
geheimhouding.
De commissie kan specialisten inhuren, die voorwerk
verrichten of delen van het onderzoek uitvoeren. Dat gebeurt bijvoorbeeld
als de leden vermoeden dat zij zelf onvoldoende deskundig zijn om de
onderste steen boven te krijgen. In de Gemeentewet staat dat daar een budget
voor moet worden gereserveerd in de begroting.
De commissieleden
krijgen voor het extra werk tijdens de enquête niets uitbetaald, maar zullen
daarvoor zelfs vrij moeten nemen.
Wie moeten voor de commissie
verschijnen?
Een aantal mensen is na een schriftelijke
oproeping verplicht te komen getuigen. Dat zijn 'personen uit de kring van
het gemeentelijk apparaat'. Ambtenaren en (ex-)wethouders zijn derhalve
verplicht mee te werken aan het onderzoek. De commissie is bevoegd daartoe
dwangmiddelen in te zetten. Ook moeten deze getuigen een eed of belofte
afleggen dat zij naar waarheid over hun doen en laten zullen verklaren.
Indien blijkt dat zij zaken verzwijgen of als niet de gehele waarheid wordt
verteld, kunnen de getuigen worden vervolgd wegens meineed: een strafbaar
feit, maar ook een zwaar ambtsdelict.
Andere betrokkenen zijn niet
verplicht te getuigen en hoeven ook geen eed af te leggen. Aannemers die
betrokken waren bij de bouw van het theater bijvoorbeeld die een verzoek
krijgen van de commissie, mogen weigeren te verschijnen.
In het
geval van het Midi Theater zouden ook de voorgenomen exploitanten weg kunnen
blijven. Voor de commissie rest dan nog de mogelijkheid hen in een informele
sfeer te horen.
Wat gebeurt er met de onderzoeksgegevens?
Na afronding van de verhoren stellen de leden van de commissie een rapport op.
Daarin worden de bevindingen genoteerd, conclusies getrokken en
aanbevelingen gedaan. De beraadslagingen daarover vinden achter gesloten
deuren plaats, omdat daarin ook tactische zaken en de wijze van ondervraging
van de getuigen de revue passeren. Ook moet de commissie vrij kunnen spreken
over de personen die zijn gehoord.
De wet bepaalt niet de vorm
waarin de commssie uiteindelijk het rapport opstelt. Wel dat de commissie
alle bevindingen en conclusies aan de gemeenteraad zal voorleggen.
Daar zal het finale debat over de enquête worden gevoerd.
