Naast het spoor naar Den Bosch, pal naast tennisclub De Merletten lag een redoute die Willem I liet aanleggen in 1839. Illustratie Heemkundekring Boxtel
Tijdens de open monumentendag wil de Heemkundekring die redoutes in het
landschap zichtbaar maken zodat ze via een wandel- en fietsroute voor het
publiek te zien zijn.
Heemkundekring-voorzitter Dik Bol vertelt
dat dat laatste niet zal meevallen. ,,In een aantal gevallen liggen die
plekken namelijk midden op straat. Want Boxtel was indertijd natuurlijk niet
veel groter dan een kleine kring rondom de Petruskerk en wat bebouwing
richting de Zwaanse Brug en een buurtschapje bij Breukelen. Met linten, met
krijt of met bepaalde herkenningspunten willen we de plekken waar de
redoutes lagen toch aan het publiek tonen."
In twee gevallen
hoeft dat niet. Dat is bij een woning aan de Esschebaan en in het park bij
het Leijsenven in Selissen. ,,Daar zijn duidelijk de zandhopen in het
landschap aanwezig en nog het water er omheen. Want in feite was een redoute
niet veel meer dan zo'n zandheuvel, achter die heuvel een goede plek om
kanonnen op te stellen om de vijand goed te kunnen beschieten als die in
aantocht was. En rondom de redoute was er water."
Hoe de
Heemkundekring dat allemaal ontdekte? ,,Een deskundige uit Roosendaal, David
Ross, ontdekte in de archieven van het Nationaal Archief van Den Haag de
militaire kaarten uit 1839. Hij heeft ons getipt. Wij hebben die kaarten
opgevraagd en nader bestudeerd. Dat was nog geen gemakkelijke klus. Door er
kadastrale kaarten van 1832 naast te leggen hadden we goed
vergelijkingsmateriaal. En in die tijd veranderde er in een paar jaar nog
niet zoveel als nu. Daar konden we de twaalf plekken eigenlijk erg goed in
kaart brengen. Er ligt er ook nog een in Esch. Maar daar hebben we geen
studie van gemaakt. Zeker is wel dat Boxtel onderdeel uitmaakte van een veel
groter verdedidingswerk dat koning Willem I liet aanleggen om zich tegen de
Belgen te beschermen. In die tijd was de latere koning Willem II de baas van
het leger."
Er werd in een aantal gevallen behoorlijk wat
betaald voor een lap grond die de staat in handen wilde krijgen om de
redoutes aan te leggen. ,,Bij het Scheepje (later café 't Schipke en nu het
waterschapsgebouw van De Dommel) werd zelfs 267 gulden betaald voor de
aanleg van de redoute. Dat was voor de gammel gevulde staatskas van toen een
flink bedrag. En zo moest op veel meer plekken onteigend en dus betaald
worden."
Of Bol zelf ook liefde voor de plaatselijke historie
heeft? "Ik was vroeger slecht in geschiedenis. Dat interesseerde me
niet. Ik ben wel goed met computers. Dat is nu ook heel leuk, met die oude
landkaarten. Ik voer alles in de computer in en maak nieuwe kaarten waarop
die redoutes in vlekken zichtbaar zijn. Dat is hartstikke leuk om te doen."
Bol verwonderde zich over de redoute die in het park ligt bij het Leijsenven. "
In die tijd had je daar een papierfabriek staan. Ik vond het ook al zo gek dat
juist op het grondgebied van een ondernemer een redoute moest worden
aangelegd. Maar uit onze gegevens blijkt dat die papierfabriek daar juist
failliet was gegaan. En zo kon de staat dus makkelijker die grond van een
ondernemer in handen krijgen."
De redoutes werden niet zelden
in combinatie met water en het gebruik van een waterlinie (onder water laten
lopen van stukken land) gebruikt als verdedigingswerk. ,,Iedereen kent de
verdedigingswerken rondom Den Bosch. Boxtel had dat in 1839 dus ook. Later
is op kleinere schaal rondom Den Bosch nog eens zo'n groot werk aangelegd
met de bouw van lunetten. Die van Vught zijn bij veel mensen ook wel heel
erg bekend."
De Heemkundekring heeft 13 september een wandel-
en fietsroute langs de redoutes van Boxtel. ,,De route is acht kilometer
lang en dus goed te fietsen. Als je een beetje fit bent is ze ook prima te
bewandelen. Op verschillende plekken geven mensen van de Heemkundekring
Boxtel tekst en uitleg over de historie en de werking van de redoutes rond
het dorp. Vanaf 12.00 uur kunnen belangstellenden langs komen." 
Redoute
- Een redoute is een militaire versterking.
Eenvoudig aan te leggen door de aanleg van een hoop zand, met een
opstelplaats voor kanonnen.
- Door het weggraven van zand ontstond
daar omheen ook vaak een soort grachtje.
- Willem I liet in 1839 in
Boxtel zeker twaalf redoutes aanleggen als verdediging tegen de Belgen.
- De redoutes werden vaak gekoppeld aan riviertjes zodat een waterlinie
ontstond. Door gebied onder te laten lopen met water werd de vijand buiten
de deur gehouden.
- De Heemkundekring Boxtel brengt de redoutes in
beeld.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
