Een van de bruggen over de Essche Stroom. Ooit druk bevaren door vissers en handelaren, ligt de rivier er nu een beetje verlaten bij. foto Sandra Peerenboom
ESCH - Archeoloog Jan Roymans is een rasverteller. Hij neemt zijn gehoor moeiteloos mee terug in het verleden, in dit geval dat van de Essche Stroom.
Die beekrivier van nu die ooit, eeuwen geleden, een belangrijke rol heeft gespeeld als handelsroute richting Den Bosch. De rivier die onderdeel vormde van verdedigingswerken rond Den Bosch, maar waar ook veel vis gevangen werd. Complete visvijvers lagen in dit gebied. Bewust aangelegd door handelaren om zo de katholieke Bossche rijken, te kunnen voorzien van vis.
Roymans, verbonden aan het archeologisch adviesbureau RAAP in Weert, heeft zich de afgelopen jaren met enthousiasme verdiept in de historie van de Essche Stroom.
Voor hem is het landschap van de Essche Stroom één grote archiefkast met laden waarin hij telkens weer iets anders ontdekt. Hij dist het ene na het andere opmerkelijke, maar ook vermakelijke, verhaal op. En krijgt het voor elkaar dat voor zijn toehoorders dat gebied vol bos, akkertjes en landerijen gaat leven.
Zo signaleert hij dat er onder de Belverse Akkers bij Haaren een skeletachtig landschap moet liggen. "Bij landbouw in de steentijd - tussen 10.000 en 4.000 voor Christus - werd de grond niet zo heel lang beakkerd. Mensen moesten na een jaar of tien weer een ander stukje grond pakken. En na een tijdje verhuisde het huis mee. Dan werd de afstand te groot. Ik verwacht dat daarvan sporen terug te vinden zijn onder de Belverse Akkers."
Maar Roymans verwacht meer. Het dorp Esch bijvoorbeeld heeft drie toegangen, drie bruggen die er al van oudsher geweest moeten zijn. "Zo is Esch in de Romeinse tijd bij hoog water nagenoeg zeker een eiland geweest. Als je op oude kaarten zoekt naar plekken waar de beekdalen knijpen, dan heb je meteen de plekken te pakken waar ooit bruggen gelegen hebben. Met slootje springen pakte je vroeger toch ook altijd het smalste stuk", klinkt het logisch.
Zeker is voor Roymans, dat op een paar van die plekken resten gevonden zullen worden van bruggen. Esch is hoe dan ook eeuwenlang bij hoog water nauwelijks bereikbaar geweest. "Laatstelijk nog in 1995 en 2002."
De Essche Stroom oefende met kastelen als Nemerlaer en Nieuw- Herlaer al in de 14e en 15e eeuw aantrekkingskracht uit op rijke Bosschenaren, die rond het dorp negen versterkte huizen bouwden, omgracht. "In de stad had je altijd stankoverlast. Dan kozen sommigen burgers toch voor het platteland. Ze gebruikten landbouw en het vangen en verhandelen van vis als economische basis. Daarvoor zijn rond Esch hele visvijvers aangelegd. En die vissen werden dan verkocht in het zwaar katholieke Den Bosch."
Roymans noemt Esch een goudklomp die nog heel wat moois verbergt. "Voor mij hoeft ook niet alles opgegraven te worden. Ik weet zeker dat binnen 500 meter van het Romeinse grafveld in Esch een Romeinse villa ligt. Maar archeologie is ook dingen behouden. Je moet niet alles willen opgraven zodat er niets meer overblijft."
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
