Jan Kreeuwen uit Berkel-Enschot over zijn ervaringen in Duitse kampen: 'Je deed gewoon wat goed was'.foto Joris Buijs/PVE
Kreeuwen is een van de zeven personen over wie de nieuwe tentoonstelling
gaat, die morgen op de Gedenkplaats Haaren wordt geopend.
"
Toen mei 1940 de bommen vielen begon het verzet eigenlijk vanzelf",
blikt Kreeuwen terug. "Twee dagen na de bombardementen op Rotterdam
hebben mijn ouders en ik daar rondgelopen. Ik heb die ruïnes gezien, daar
gelopen", wijst hij op een oude foto in een soort plakboek, dat
Kreeuwen af en toe als geheugensteuntje gebruikt. "En ik was er kapot
van."
Gelijktijdig had de toen 20-jarige Kreeuwen al contact
met de voormalige Koninklijke Marechaussee.
Bijna luchtig, met een
half verontschuldigende glimlach, blikt Kreeuwen terug op de oorlog. Hij
dist z'n verhalen zonder al te veel poespas op. "Die radio's hebben me
de gevangenis in geholpen, maar hebben me ook meerdere keren het leven gered"
, concludeert hij in de gang van Haarendael waar de Gedenkplaats Haaren is
gehuisvest.
Zijn rol in het verzet behelsde het leveren van
clandestiene ontvangers en de zogenoemde 'moffenzeef', een apparaatje
waarmee de BBC storingsvrij kon worden ontvangen. Maar door zijn vele
contacten rolde Kreeuwen dieper het verzet in. Zelf wuift hij zijn aandeel
bescheiden weg. Toch leidde dat 31 juli 1942 tot zijn arrestatie. Een
isoleercel in Scheveningen werd zijn eerste stek. December 1942 ging
Kreeuwen naar de Polizeigefängnis Haaren, waar hij samen met 99 andere leden
van de ordedienst terecht stond tijdens het 'Proces van honderd'. "Dat
was hier, waar nu de wasserij is. De zaal was versierd met een portret van
Hitler en banieren. Er werden drie, vier mannen per dag verhoord, en het was
bijna voor iedereen een feit dat we ter dood veroordeeld zouden worden.
Alleen degenen met een hoge leeftijd gingen terug naar het kamp."
Kreeuwen werd veroordeeld. Zijn straf is later omgezet in Nacht und Nebel, wat
volgens Kreeuwen overeenkomt met een langzame dood in een kamp. De verdere
marsroute bracht Kreeuwen via Kamp Amersfoort naar het Duitse Neuengamme,
Soest en Kamp Ebensee in Oostenrijk.
Kreeuwen vertelt honderduit
over zijn radio's en z'n vakmanschap, weinig over zijn acties in het verzet.
Dat doe je niet, is een beetje de houding. Wel dus hoe hij, de
radiotechnicus, in Kamp Amersfoort door commandant Kotälla verrot geschopt
werd - met blijvende gevolgen - toen die ontdekte dat Kreeuwen maandenlang
Radio Oranje had afgeluisterd, en alle nieuws had doorgegeven aan zijn
medegevangenen. "We wisten dat de Engelsen successen boekten en dat was
te merken in het kamp. De stemming onder de gevangenen was redelijk
optimistisch."
Angst heeft hij niet echt gevoeld. "Je
deed gewoon wat goed was." Na zijn afluisterpraktijken stond de lastige
Kreeuwen hoog op de lijst voor een speciaaltransport naar Oranienburg. Dit
werd voorkomen doordat een arts hem een melkinjectie toediende. "Dat
was op de dag van het transport. Ik moest na de injectie meteen naar de
ziekenboeg waar ze een plek hadden vrijgehouden. Naar het deel waar mensen
met besmettelijke ziekten lagen, zouden ze niet komen kijken. Nou, ik ben
doodziek geweest." Het werd zijn redding. De drie anderen die klaar
stonden voor transport, drie kopstukken uit het Venlose verzet, zijn nooit
teruggekeerd.
Kreeuwen werd langzaam beter en belandde
uiteindelijk in Kamp Neuengamme. "Ik werd meteen in een crematorium aan
het werk gezet. Ik moest de kolen die nog gebruikt konden worden uit het as
vissen. Verschrikkelijk."
Het duurde maar zeven dagen, daarna
werd hij vervoerd naar het Duitse Soest, bij Paderborn, om spoorlijnen te
repareren en bommen te verwijderen. Hij maakte er de massale Engelse
bombardementen mee op dit spoorwegknooppunt. Hoewel de Engelsen dichterbij
kwamen, leverde dat geen rust op. Juist niet: "We moesten te voet naar
Kassel. Drie dagen en drie nachten aan één stuk. En van daaruit met de trein
naar Kamp Ebensee. Maar Haaren was uiteindelijk de prettigste plek. Hier was
de geest goed."
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
