Het voormalige Huis van Bewaring ligt met een kant aan het stadsriviertje De Binnendieze.foto Sandra Peerenboom
De binnenplaats van het gebouw van het Huis van Bewaring.foto Marc Bolsius
De entree van het voormalige Huis van Bewaring (rechts) aan de Sint-Jorisstraat, dat sinds eind vorig jaar niet meer daarvoor in gebruik is. foto Sandra Peerenboom
1/3
Het komt allemaal aan de orde in 'De Polsslag van het kwaad', een boekje van
Klaas de Graaff (1939) uit Nuenen over de geschiedenis van het Huis van
Bewaring in Den Bosch. Het eerste exemplaar werd onlangs aangeboden aan René
Bastiaanse, directeur van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC)
in Den Bosch.
De auteur deed voor zijn boek onderzoek in het BHIC,
maar 'De Polsslag van het kwaad' is een historie zonder noten en zonder heel
veel pretenties, over tweehonderd jaar. Zolang bestond het Huis van Bewaring
Leuvense Poort aan de Sint-Jorisstraat, totdat het eind vorig jaar zijn
functie verloor. "Ik wilde vooral een luchtige geschiedenis schrijven.
Daarom is het boek ook niet uitgegeven via Justitie", zegt De Graaff,
die zelf 37 jaar in het gevangeniswezen werkte, onder andere als directeur,
projectbegeleider en adviseur. "Opsluiten is tegennatuurlijk, maar
onvermijdelijk," zegt de auteur. "Je hebt met mensen te maken die
door de rechter zijn veroordeeld tot een gevangenisstraf. Aan ons wordt
gevraagd die ten uitvoer te leggen. Dat moet je dan op een fatsoenlijke
manier doen. Ook al zijn de betrokkenen dwars."
De Graaff
houdt graag het vizier op de verdere toekomst van de gevangenen gericht. Na
de straf is er nóg een leven. Hij zet dan ook grote vraagtekens bij plannen
om de maximum-gevangenisstraf op te rekken van twintig naar dertig jaar. "
Dat heeft toch geen enkele zin, wat voor perspectief heeft iemand daarna nog?"
In zijn boek over het Bossche Huis van Bewaring laat De Graaff zien
hoe het er daar in het grijze verleden niet altijd fatsoenlijk aan toe ging.
Tegelijkertijd schetst hij de ontwikkeling van het Nederlandse
gevangeniswezen. De Graaff doet onder andere een boekje open over de hygiëne
binnen het Huis van Bewaring. Begin negentiende eeuw werd bijvoorbeeld de
aardappelton ook als badkuip voor zieken gebruikt. Gevangenen sliepen eerst
op zalen, onder andere in hangmatten boven elkaar. Toen in de twintigste
eeuw cellen werden ingevoerd, kreeg elke gedetineerde in zijn cel een eigen
'poepton', die dagelijks werd geleegd in een beerput. Niet fris voor de
gedetineerden zelf, maar zeker ook niet voor degenen die gedetineerden in
hun cel moesten bezoeken. Hoewel het college van regenten van het Bossche
Huis van Bewaring al in 1926 de minister om verbetering vroeg, bleef dit
systeem tot in de jaren 1970 gehandhaafd.
Pas na de Tweede
Wereldoorlog kwam een beweging op gang om het verblijf in een Huis van
Bewaring wat menswaardiger te maken. De Graaff: "Onder andere met werk
en sport. In 1954 kwam er een wet die een omslagpunt werd. Mij is opgevallen
dat men in Den Bosch wel wat achter liep met een aantal zaken. Onder andere
met het zoeken naar mensen die mee wilden gaan in nieuwe ontwikkelingen
binnen het gevangeniswezen. Professionele zorg- en hulpverlening stonden
hier op een lager pitje dan in het westen."
De Polsslag
van het kwaad; door Klaas de Graaff; uitgave Tilia Levis Den Dungen; 256
pagina's; ISBN/EAN 9789071633034; prijs 22,50 euro.
Huis van Bewaring
Op het perceel aan de Sint-Jorisstraat waar het Huis van Bewaring staat, werd in 1805 het Tuchthuis gebouwd, sinds 1921 het Huis van Bewaring. Aan de achterkant en bezijden van het Huis van Bewaring was lange tijd het Paleis van Justitie gevestigd.
Na verwoesting in de oorlog werd in 1951 een nieuw 'paleis' in gebruik
genomen. In 1997 verhuisden de gerechtelijke diensten naar het nieuwe pand
in het Paleiskwartier.
Tot eind vorig jaar bleef het Huis van
Bewaring in gebruik voor huisvesting van nog niet veroordeelde gevangenen.
De gemeente Den Bosch onderzoekt of de gymzaal van het Huis van Bewaring kan
worden gebruikt voor gymlessen van twee basisscholen.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
