Foto Ruud Rogier
Foto Ruud Rogier
Foto Ruud Rogier
1/3
OSS - In Oss praten over het vertrek van het ziekenhuis? Beter van niet. De emoties zijn nog altijd heftig. De beschuldigende vingers priemen. Maar wie of wat heeft werkelijk invloed gehad op de ingrijpende verhuizing? Een reconstructie.
Het jaar 2006 is net een week oud als René Peters naar het Provinciehuis rijdt. Over een paar dagen zal hij beslissen waar het nieuwe ziekenhuis Bernhoven moet komen. De bestuursvoorzitter heeft op de valreep om een gesprek gevraagd met gedeputeerde Paul Rüpp. Onder vier ogen. Nog één keer wil Peters proberen de provinciaal bestuurder voor ruimtelijke ordening te bewegen tot aanpassing van het streekplan. Dat plan sluit grootschalige bebouwing in landelijk gebied uit. Maar is er een betere, meer centrale plek voor het ziekenhuis denkbaar dan aan de A50 bij Nistelrode, in het decor van groen?
Peters is er van overtuigd dat hij Rüpp in dit slotoffensief kan ompraten. Hij zal hem met zijn enthousiasme infecteren. Het besluit over de nieuwe locatie mag niet veel langer vooruitgeschoven worden. De onzekerheid duurt al zes jaar.
Rüpp luistert, maar houdt stug vast aan het streekplan dat in 2002 onder zijn voorganger Pieter van Geel is vastgesteld. “Ik heb toen nog maar eens helder verteld hoe ik er in stond.” Daarmee basta.
De missie van Peters blijkt even zinloos als zijn eerdere poging een commissie van wijzen te ronselen die voor Nistelrode moest pleiten. Geen enkele Brabantse hotemetoot legt zijn reputatie in de waagschaal voor dit explosieve dossier.
Kort na zijn mislukte actie in het Provinciehuis, op 11 januari 2006, maakt Peters het besluit van de Raad van Bestuur over de nieuwbouw bekend: het ziekenhuis komt in Uden-Noord, luttele kilometers van Nistelrode. De locatie Nieuw-Zevenbergen in Oss, op papier tot het laatst in de race en zelfs voor een symbolische euro in de aanbieding, valt af. De verbijstering in de stad is compleet: als gevolg van de beslissing gaat Oss na een eeuw zijn Sint Anna kwijtraken.
Drie jaar later doet het verlies in Oss nog altijd gemeen pijn. Maar uit een reconstructie blijkt dat de stad van meet af aan kansloos was voor behoud van haar ziekenhuis. Die optie is al verkeken op het moment dat Bernhoven kiest voor één locatie, in de zomer van 2000. De beslissing wordt niet genomen op de bühne, maar in de coulissen, rationeel en vroegtijdig. Het omvangrijke, emotionele verzet onder regie van de Socialistische Partij betekent niet meer dan wat oponthoud.
De ouverture speelt zich af in 1999. De besluitvorming over één fusieziekenhuis met twee bestaande locaties, in Oss en Veghel, is afgerond. Vast staat dat Sint Anna en Sint Joseph vanaf 1 januari 2000 verder zullen gaan als Bernhoven. Met één Raad van Bestuur en één medische staf.
In een overleg met de stuurgroep huisvesting van Bernhoven nemen de zorgverzekeraars CZ en VGZ in september een voorschot op de ontwikkelingen: een noodzakelijke renovatie van de gebouwen van Sint Anna zou wel erg kostbaar worden, oordelen zij. Mede daarom willen zij huisvesting op één locatie niet uitsluiten. Een kanttekening om serieus te nemen. CZ en VGZ zijn immers de grote financiers van de zorg.
Op 3 november maakt minister Els Borst van Volksgezondheid (VWS) in een overleg met provinciebestuurders en diezelfde zorgverzekeraars duidelijk dat ‘men van rijkswege geen middelen beschikbaar zal stellen voor instandhouding van twee ziekenhuizen’.
Gezien dit voorspel lijkt één locatie het onvermijdelijke vervolg. Niet alleen de financiële voordelen, denk aan de aanschaf van dure apparatuur, tellen. De 250.000 inwoners van de regio zijn er mee gediend, aldus directeur Peters. Een groter Bernhoven zal meer kunnen specialiseren, betere artsen kunnen aantrekken en zo overlevingskansen hebben tussen naburige medische centra in Den Bosch, Nijmegen en Eindhoven.
Op 6 april 2000, vier maanden na de bestuurlijke fusie, is er in de bestuurskamer van Bernhoven in Oss overleg met een vertegenwoordiging van de huisartsen. Aanvang 19.30 uur. Het gaat onder meer over concentratie van de afdeling verloskunde op één locatie. Volgens de medische staf is die gezien de intensieve bemensing onontkoombaar.
‘Luister eens’, zegt die avond de Boekelse huisarts Albert van Duijnhoven. ‘Als jullie de verloskunde in Oss willen concentreren, dan moeten mijn zwangere patiënten wel heel erg ver van huis. Dat gaat niet gebeuren. Helmond is dichterbij. En als ik zwangere patiënten naar Helmond stuur, dan stuur ik álle patiënten die kant op’. Van Duijnhoven heeft voor hij van huis ging heel even de atlas geraadpleegd: ‘ Waarom gaan jullie niet één ziekenhuis bouwen, centraal in het gebied, in Uden? ’
De vraag van de huisarts wekt geen spoor van verbazing op het gezicht van bestuursvoorzitter Peters. Misschien heeft hij de vraag wel uitgelokt, denkt Van Duijnhoven. Het thema verloskunde leende zich daar immers goed voor, als altijd beladen discipline. En met steun van de partners in de zorgketen is het bij het ministerie een stuk makkelijker praten over nieuwbouw.
In de eerste helft van datzelfde jaar 2000 zijn er drie conferenties voor de medische staf. Tijdens de laatste, op 29 juni, constateren ook de specialisten van Oss en Veghel: één ziekenhuis centraal in de regio, dat is het beste.
Zorgverzekeraars, minister, huisartsen en medisch specialisten, ze hebben een duidelijke boodschap. Andere partners in de zorg zullen spoedig volgen. Peters telt op én beslist. Hij vertelt de colleges van B&W in Oss en Veghel in november dat er één ziekenhuis gaat komen, ergens tussen beide plaatsen in.
Ook de provincie is op de hoogte. Lambert van Nistelrooij, Brabants CDA-gedeputeerde voor zorg, besluit na overleg tot een onafhankelijk onderzoek. Dat wordt uitgevoerd door emeritus hoogleraar Ton Casparie. Zijn rapport verschijnt in oktober 2001 en past naadloos in het spoor dat dan al dieper wordt: één ziekenhuis centraal in de regio, nabij de A50. Vanaf dat moment, zegt de huidige Europarlementariër Van Nistelrooij, is het recht vooruit gegaan.
Tienduizenden Ossenaren tekenen intussen voor behoud van het ziekenhuis in hun stad. Het comité ‘Anna moet blijven’, aangevoerd door de Osse huisarts en latere SP-wethouder Henk van Gerven, roert vanaf begin 2001 luid de trom. De discussie krijgt een harde toon, de emotie laait op. Maar Bernhovens Raad van Bestuur marcheert verder en vraagt op 17 januari 2002 bij het ministerie van VWS een formele ‘verklaring van behoefte voor beoogde nieuwbouw’. Minister Borst hanteert juist dan een stand still – die houdt in dat tot nader order geen sprake kan zijn van fusies van kleine ziekenhuizen. De verklaring zou jaren op zich laten wachten.
De patstelling duurt voort als in april 2003 Van Nistelrooij afzwaait. Zijn allerlaatste werkdag voorziet in een bezoek aan Den Haag. Een uitgelezen moment om voor Bernhoven nog wat plooien glad te strijken. Ook deze keer betreedt de gedeputeerde het ministerie in gezelschap van vertegenwoordigers van Raad van Bestuur en de zorgverzekeraars.
De ambtelijke top van VWS lijkt nog altijd te twijfelen over unilocatie . Daarom heeft Van Nistelrooij een half jaar eerder Commissaris van de Koningin Frank Houben al eens in stelling gebracht. Die wijst in een brief op de trage besluitvorming. ‘Reden waarom ik mij gaarne persoonlijk tot u wend om het grote belang van een nieuw te bouwen streekziekenhuis in de regio Oss-Uden-Veghel nog eens heel nadrukkelijk te onderstrepen’.
Als Van Nistelrooij die laatste werkdag het ministerie verlaat, heeft hij een goed gevoel. Het gaat in orde komen. Nu: “Een nieuwe snelweg, een plek centraal in het gebied. Wij hebben de minister steeds duidelijk gemaakt dat in Uden locaties beschikbaar waren.”
Van Nistelrooij (lees GS) is niet de enige die op Uden tamboereert. Onderzoeker Casparie heeft in bedekte termen niets anders gedaan. En op 23 mei 2005 brengt het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen zijn advies uit: één ziekenhuis, centraal gelegen, ‘waarschijnlijk aan de noordwestzijde van Uden’.
Op 11 augustus neemt minister Hans Hoogervorst (VVD) dit advies bijna letterlijk over. De stand still is nog van kracht, maar hij meent dat niet langer mag worden gedraald. En hoewel de bewindsman geen plaatsnaam hoeft te noemen (hij gaat over één ziekenhuis ja of nee) doet hij dat, gesouffleerd door diverse partijen, wel. Hij wil één vestiging, centraal in het verzorgingsgebied. ‘Waarschijnlijk zal dit aan de noordwestzijde van Uden zijn, dichtbij het nieuwe stuk van de A50’.
Of Hoogervorst Uden überhaupt weet te liggen? Jazeker. Begin 2005 is hij daar de eregast tijdens de nieuwjaarsreceptie van de VVD-afdeling.
De eerste locaties zijn dan al lang bij Bernhoven aangeboden. Voor het eerst eind 2001. Zowat elke betrokken gemeente doet mee. Het overleg verloopt deels achter gesloten deuren. De lobby bij provincie en in Den Haag eveneens. Het is aftasten, loven en bieden. Iedere gemeente gaat voor zijn belangen: wie zegt dat het ziekenhuis een regionale voorziening is? Welnee, het is van ons, Ossenaren, of van ons, Veghelaren.
Tot onderlinge afstemming komt het niet. Uden ligt dwars. Wethouder Marnix Bakermans is overtuigd van zijn kansen. Nadat de minister voor één locatie heeft gekozen, kan hij op steun van zijn collega’s in Veghel rekenen. Dat hebben ze van tevoren afgesproken. Ook Oss heeft zo’n tweesporenbeleid: eerst knokken voor twee locaties, als dat mislukt voor één plek in de eigen stad.
Bakermans laat zich door Rüpp nog eens verzekeren dat de grenzen van het streekplan heilig zijn. De gedeputeerde is inwoner en oud-wethouder van Uden en zegt: “Om me te wapenen tegen verdachtmakingen dat ik partijdig zou zijn, heb ik alles indertijd maar goed vast laten leggen”.
Elders, onder de specialisten van Bernhoven, heerst op het laatst een kriegelige sfeer, door anesthesioloog Gerard Braak, in de dagen van het locatiebesluit chef van de medische staf, omschreven als paranoia. De pijn zit in het oude Sint Joseph. “In Oss hebben we nooit gedacht dat het Veghel zou worden, andersom leefde dat gevoel wel.” De Veghelse specialisten waren sterk voor Uden. Zij vreesden, net als die Boekelse huisarts Van Duijnhoven, fors adherentieverlies, jargon voor weglopende patiënten.
Het allesbepalende besluit viel op 11 januari 2006. In theorie ging het om een keuze uit twee locaties: Nieuw-Zevenbergen, dat zoals alle partijen wisten, botste met de ecologische hoofdstructuur, en Uden-Noord. Het werd die laatste plek. In Oss, zo formuleerde de Raad van Bestuur, was de flexibiliteit geringer vanwege de milieucontouren, de nabijheid van industrie. En, heel voornaam, het lag té excentrisch, zo geven de bestuurderen inmiddels toe.
Ze volgen daarmee de redenering van hun financiers. Lex Jacobs van VGZ zegt het klip en klaar: “Voor ons is van begin af aan duidelijk geweest dat het ziekenhuis niet eenzijdig naar Oss getrokken kon worden. Had de Raad van Bestuur voor Nieuw-Zevenbergen gekozen, dan zouden wij als zorgverzekeraars hebben gezegd: weeg het besluit nog maar eens goed af.”
Als ze Nistelrode over de A50 passeren, kijken René Peters en voormalig secretaris van de Raad van Bestuur Reina de Bruin weemoedig uit het autoraam. Ze zijn allebei niet meer in dienst van Bernhoven. “Nistelrode was de beste plaats, dat vinden we nog steeds.”
Hun grote tegenspeler Henk van Gerven, die zijn Anna kwijtraakte en na verloren verkiezingen in 2006 niet terugkeerde als wethouder: “Ook al was de kans maar eentiende procent, we moesten wel proberen het ziekenhuis-om-de-hoek te behouden. We hadden idealen. Mijn gedachte was: rekken, misschien valt er een kabinet en kantelen onze kansen”.
Binnen de SP leefde bovendien al in een vroeg stadium de overtuiging dat Oss, in geval van unilocatie, kansloos zou zijn. Van Gerven, tegenwoordig lid van de Tweede Kamer, zegt nu: “Vanuit de Raad van Bestuur redenerend begrijp ik de beslissing voor Uden-Noord. Bernhoven ligt straks centraal in het verzorgingsgebied”.
Deze reconstructie kwam tot stand na raadpleging van provinciale, gemeentelijke en overige archieven en stukken, alsmede gesprekken met tal van betrokkenen:
Marnix Bakermans (wethouder Uden), Gerard Braak (anesthesioloog), Reina de Bruijn (ex-secretaris RvB Bernhoven), Albert van Duijnhoven (huisarts Boekel), Henk van Gerven (ex-wethouder, huisarts, comité Anna moet blijven), Jules Iding (wethouder Oss), Lex Jacobs (VGZ), Bob Nijhuis (kno-arts), Lambert van Nistelrooij (ex-Gedeputeerde), René Peters (ex-voorzitter RvB Bernhoven), Frans Rampen (dermatoloog, enige specialist die zich openlijk tegen één locatie keerde), Paul Rüpp (gedeputeerde), René Schunselaar (CZ), Mart Smits (ex-wethouder Veghel) en René Strobel (chirurg).
Boss van Oss
‘Hoe Oss zijn Anna verloor’ is het eerste verhaal in de reeks de Boss van Oss. Het Brabants Dagblad heeft samen met de Universiteit van Tilburg onderzoek gedaan naar invloed en invloedrijken in Oss. Daarom staat in dit verhaal het accent op het vertrek van Anna. Maar ook Veghel gaat zijn ziekenhuis verliezen. Dat doet evenzeer pijn.
Komende woensdag vanaf 20.00 uur onthult het Brabants Dagblad tijdens een speciale avond in zalencentrum Vivaldi de Boss van Oss.
Gereed 2012
Begin 2006 is gekozen voor een centraal ziekenhuis Bernhoven in Uden-Noord met steunpunten in Oss en Veghel. Kosten 120 miljoen euro. Maar de eerste schop moet nog de grond in. Dat gaat volgens wethouder Marnix Bakermans volgend jaar gebeuren. In 2012 moet het ziekenhuis de deuren openen. De Brabantse Milieu Federatie en enkele bewoners die moeten wijken voor het nieuwe ziekenhuis hebben procedureel verzet aangekondigd.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
