29 jan 2008, 03:13 - De rellen van december 2002 in de Graafsewijk wekten in heel Nederland opschudding, en die ijlde nog lang na. Het kan echter veel erger.
De gebeurtenissen van toen vallen bijvoorbeeld volledig in het niet bij wat Den Bosch in 1579 overkwam, op 1 juli van dat jaar om precies te zijn. Bossche burgers raakten met elkaar slaags op de Bossche Markt. Maar liefst 42 doden en 120 gewonden vielen daar tijdens een treffen tussen calvinisten en katholieken.Het Schermersoproer was een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de stad, die verstrekkende gevolgen zou hebben. De katholieken kregen het heft in handen in Den Bosch, een vijfde deel van de Bossche bevolking ontvluchtte de stad. Maar vijftig jaar later, in 1629, kreeg Den Bosch de pin op de neus met het beleg en de inname door Frederik Hendrik, en een vernederende behandeling als hoofdstad van StaatsBrabant daarna.
Het Noordbrabants Museum beschikt over een schilderij van omstreeks 1600 dat als een soort stripverhaal te lezen is en verhaalt wat op 1 juli 1579 precies gebeurde. Geïnteresseerden kunnen nu ook een ooggetuigeverslag raadplegen in 'Vruchten van de goede en de slechte boom', een werk dat onlangs uit het latijn is vertaald en in boekvorm verschenen. De schrijver is Herman Voicht van Oudheusden, een medewerker van de bisschoppelijke rechtbank. Deze zag met lede ogen aan hoe de calvinisten steeds verder opdrongen en het de katholieken steeds lastiger maakten. De katholieke overwinning werd dan ook luid bejubeld, hoewel ook aan die zijde slachtoffers vielen. Voicht wil de verdorvenheid van de calvinisten aantonen door te schrijven hoe zij met katholieke slachtoffers omgingen: 'Al diegenen van hen die in het gevecht gesneuveld waren, sleepten zij aan hun voeten naar kelders in de buurt en gooiden die erin. Hun lijken met de kleren nog aan lieten zij heimelijk 's nachts door hun lijkdragers begraven of liever in een grote kuil gooien voor het altaar van Sint-Anna in de parochiekerk van Sint-Jacob apostel, die ze daarvoor gegraven hadden, opdat het aantal gesneuvelden niet bekend zou worden. Hieruit kan men onfeilbaar opmaken hoe verderfelijk voor een christelijke stad dit Schermersgilde is ingericht.'
Het Schermersgilde was in 1977 door calvinisten in het leven geroepen. Uit het verslag blijkt wel hoe katholiek en bevooroordeeld de schrijver Heyman Voicht van Oudheusden was. "Het boek is dan ook eigenlijk geen kroniek, maar een theologisch tractaat. De schrijver was ooggetuige maar hij wilde vooral aantonen dat in deze strijd de katholieken het gelijk aan hun zijde hadden. Hij kijkt door een sterk gekleurde, katholieke bril. Hij was een rabiate hater van alles wat ketters was", licht Jan Sanders toe. Maar dat maakt het verslag historisch niet minder interessant. Sanders, adjunct-directeur van het Brabants Historisch Informatie Centrum, is één van degenen die enkele jaren werkten aan de vertaling en boekuitgave. Hetzelfde groepje deed enkele jaren geleden een vertaling het licht zien van de bekende Bossche kroniek van Molius. Classicus pater Hopstaken deed de basisvertaling uit het latijn, de anderen zorgden voor de historische kontekst.
Het werk van Heyman Voicht bestaat uit twee delen. Eén vooral theologisch, en één meer historisch van aard. Voor het eerste zou maar weinig belangstelling zijn, vreesden de samenstellers van de uitgave. Daarom is besloten alleen het tweede deel in het Nederlands te vertalen. Sanders: "Daarin is ook een belangrijke plaats ingeruimd voor Breda. In 1580 werd Breda namelijk onder leiding van Haultepenne heroverd op de Geuzen. Haultepenne werd de grote held van de schrijver, en hij droeg het werk aan hem op. Hij wilde het in Breda laten uitgeven, maar het is nooit in druk verschenen."
Voicht maakte gebruik van veel beeldspraak uit de dierenwereld. Zo wordt Willem van Oranje weggezet als een stinkende vos wiens maag altijd rammelt, en die uit is op het bloed van de katholieken.
"Maar wel heel erg gelardeerd met citaten en uitspraken van anderen, onder andere uit spreekwoorden. Die werden als instrument gebruikt om dingen te vertellen. Maar
J.A.M. Hoekx, G. Hopstaken, A.M. van Lith-Droogleever Fortuijn, J.G.M. Sanders (bezorgers); 'Vruchten van de goede en de slechte boom'. De kroniek van Heyman Voicht van Oudheusden over de godsdiensttwisten in zijn stad 's-Hertogenbosch en in Breda, 1577-1581; Tilia Levis Den Dungen, 2008, ISBN/EAN 8789080987296, prijs 24,95 euro.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
