Niet beschikbaar!
PVV-leider Geert Wilders. ANP
In 2002 heb ik na de verkiezingen in dagblad De Gelderlander de vraag gesteld waarom mensen gestemd hadden, zoals ze gestemd hadden.
In antwoord kreeg ik meer dan driehonderd mails. Uiteraard liepen de reacties sterk uiteen, maar er waren wel een paar overeenkomsten. In de eerste plaats de vaststelling dat de gevestigde politiek niet meer van de mensen was. Dus een tik moest krijgen om weer te luisteren naar wat mensen echt bezig hield. Dat was een bemoedigend antwoord, want dit hield de belofte in dat als men wel zou luisteren, het vertrouwen weer zou kunnen terugkeren. De tweede constatering was dat het land in een rokende puinhoop was veranderd door paars. Niets deugde meer, we stonden aan de rand van de afgrond en dat was allemaal de schuld van paars. Dat was een minder bemoedigend antwoord. Want bevestig je de mensen in die perceptie, doe je de waarheid onrecht aan. Maar bestrijd je de perceptie, bevestig je mensen in hun eerste vaststelling, namelijk dat de politiek niet meer luistert en de problemen ontkent.
Wij zijn nu acht jaar verder. De ontevredenheid met de politiek is net zo groot als toen. In Limburg spreekt de hoefijzerbenadering van de PVV mensen duidelijk aan. Dus de combinatie van zeer conservatief rechts op sociaal-cultureel terrein met zeer conservatief links op sociaal-economisch terrein. Dat vinden ook veel oudere mensen aantrekkelijk. Zij zijn afhankelijk van zorg en sociale zekerheid en zij hunkeren naar een weer herkenbare en veilige omgeving. De islamofobie van Wilders laat de mensen doorgaans koud. Wat men ervan onthoudt is niet zozeer de angst voor islamisering, maar de wens de vervreemding tegen te gaan, het eigene te hervinden of te behouden. Limburg moet Limburg blijven of, sterker: Limburg moet weer Limburg worden.
Natuurlijk heeft de individualisering in Limburg net zo postgevat als elders in het land. Maar de achtergrond waartegen, is een andere dan boven de grote rivieren. In de eerste plaats omdat men eeuwenlang gewend is de macht buiten de eigen omgeving te plaatsen. De politieke macht lag in 'Holland', de geestelijke macht bij de Kerk, de economische macht bij de mijn of fabriek. Zij hadden de macht, maar ze deden er iets voor terug, al was het altijd net te weinig om tevreden te zijn en net te veel om in opstand te komen. Wat zij er voor terugdeden, was vooral veel zaken uit handen nemen. Ieder op zijn terrein en vaak in combinatie, in onderling overleg of zelfs in kongsi. Alles werd voor mensen geregeld, zolang zij zich maar voegden in de geldende verhoudingen. Gemopperd werd er thuis of in de kroeg, maar op straat, in de kerk en op de mijn werd er gehoorzaamd en gebogen.
Met dit laatste is nu definitief afgerekend. De boodschap is gericht aan alle partijen waar men vroeger uit gewoonte of uit (vermeende) afhankelijkheid op stemde, het CDA voorop, maar ook de PvdA en inmiddels de SP. Met de massale stem op de PVV geven Limburgers naar mijn waarneming dus uiting aan hun definitieve ontvoogding. En tegelijkertijd zit er ook een vaak onuitgesproken verlangen in dat zaken toch voor hen worden geregeld, dat iemand toch aangeeft dat hij dat wel even voor elkaar bokst. Dat de macht zo lang elders lag maakt het makkelijk alle schuld af te schuiven. 'Den Haag doet alles voor die Hollanders en niks voor ons rolt even makkelijk over de lippen als: 'de gemeente doet alles voor de buurman en niets voor mij'. In feite is dit ook een hoefijzer: de verworvenheden van de individualisering dienen behouden te blijven, maar collectiviteit moet versterkt worden. Daarbij claimen wij, net als andere Nederlanders, op hoge toon onze rechten en wijzen wij de buurman op hoge toon op zijn plichten.
De vaak gemaakte analyse dat men hier meer op de PVV heeft gestemd, omdat Wilders een Limburger is, kan ik niet bevestigen. Mensen hebben hem bij de debatten goed gevolgd en vonden dat hij het duidelijkste verhaal had, zowel over nationale eigenheid, als over veiligheid en sociale zekerheid. Hij verwoordt hun onbehagen in heldere taal. Mensen zien in hem een goede belangenbehartiger en iemand die het Haagse zootje een schop onder het achterste zal geven. Dat is een winnende combinatie in Limburg. Verder was er zoveel verwarring, zoveel onduidelijkheid over de plannen, over wie gelijk had en niet, over wie het goed deed en wie niet, dat men elkaar daarover aansprak. En er ontstond een gemeenschappelijk gevoel eens lekker een tik uit te delen, om het die babbelaars maar eens te laten voelen. Met name bij twintigers en dertigers is de behoefte om eens een klap uit te delen 'en dan maar zien wat er gebeurt daar in Den Haag' erg groot. Een stem op de PVV werd zo ook een collectief signaal van de gemeenschap aan Den Haag. Dit is niet meer dan een persoonlijke impressie, waar ik nu nog geen verregaande conclusies aan wil verbinden. Maar voor mij staat vast dat er een grote verantwoordelijkheid rust op de hele politiek om wat ik toch positief wil duiden als een vraag 'om iets te doen' teneinde het land beter te maken. De partijen die verloren hebben, mogen dat niet afschuiven op de winnaars en de winnaars van nu zullen de verliezers van morgen zijn, als zij de gevangenen blijven van hun rancune.
Geboren en getogen Limburger Frans Timmermans was staatssecretaris van Europese Zaken. Thans is hij Kamerlid (PvdA).
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
