ANP
Heel Nederland was in de ban van de tocht der tochten. Iedereen hield zich bezig met één vraag: wel of geen Elfstedentocht? Wat is de psychologie erachter? In zijn boek 'De Elfstedentocht' beschreef Piet Maaskant wat die koorts is: 'Zodra er maar drie dagen ijs in de sloten ligt, hunkeren alle rechtgeaarde liefhebbers van grote tochten op het winterse marmer naar de Elfstedentocht.
Ieder van hen raakt onder de betovering van deze merkwaardig aanstekelijke bacil.' Koorts en bacil zijn termen die te maken hebben met ziekte. Vanuit de psychologie zou je in eerste instantie aan de klinische psychologie denken. Elfstedenkoorts laat zich echter makkelijker verklaren vanuit de sociale psychologie. Elfstedenkoorts is vergelijkbaar met de Oranjekoorts tijdens het WK voetbal of Olympische Spelen. Centraal bij deze bijeenkomsten staat gedeelde emotie.
Wij ontlenen onze identiteit aan de groep waarvan we onderdeel zijn. Samen de strijd aangaan tegen natuurelementen verbindt. Een evenement met 16.000 deelnemers, 1,5 miljoen toeschouwers en de rest van Nederland aan de buis versterkt sowieso het wij-gevoel. Daar wil je bij zijn.
Neurobioloog Swaab verklaarde al eerder dat wanneer wij denken aan bijvoorbeeld een overwinning van het Nederlands Elftal, onze hersenen de stof dopamine aanmaken. Dit is ook bij het denken aan het doorgaan van de Elfstedentocht. Dopamine zorgt voor een gevoel van genot en voldoening. Nu blijkt dat de Tocht niet doorgaat volgt teleurstelling, rouw. We weten gelukkig ook dat de koorts vanzelf weer afneemt. Het hoge 'feel-good'-karakter wordt ook gestimuleerd door de enorme media-aandacht. De media duiken zo massaal op het onderwerp, omdat zij volgens massapsycholoog Van de Sande van de Rijksuniversiteit Groningen eindelijk nieuws brengen waar mensen écht op zitten te wachten. En door de social media staan mensen tegenwoordig nog sneller met elkaar in verbinding wat het wij-gevoel versterkt. Behalve de (schaats)gekte kun je de Elfstedentocht op zichzelf ook bestuderen vanuit de arbeids- en organisatiepsychologie. Denk alleen al aan de organisatie van zo'n grootschalig evenement. Het in goede banen leiden van alle toeschouwers, vrijwilligers en het mediacircus. En vergeet ook niet de (werk)druk die hiermee gepaard gaat. Vanuit verschillende principes uit de psychologie is zo'n evenement en het gevoel dat het met zich meebrengt dus te analyseren. Ook al gaat de tocht vooralsnog niet door. Zoals dichter Nico Dijkshoorn het mooi verwoordde: 'Ook géén sport verbroedert.'
Adriaan de Voogd is docent Psychologie bij Schouten & Nelissen University.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
