Een open democratische samenleving kan niet bestaan zonder een sterk publiek domein. Hieronder verstaan we de maatschappelijke ruimte waarin burgers uit vrije wil met elkaar verbanden aangaan, buiten de invloedsferen van staat en economie.
Zie ook:
Afgezien van fysieke ruimten, zoals openbare ontmoetingsplaatsen, kunnen we er ook symbolische ruimten onder rekenen, zoals de publieke omroep en regionale kranten. Wanneer het publieke domein, waarin mensen standpunten kunnen innemen en uitwisselen, gedomineerd wordt door overheid of staat zien we een terugtrekkende beweging van burgers in hun privé-domein. ‘Ze zoeken het maar uit’, ‘ik kijk wel uit om vrijwilligerswerk te verrichten wanneer binnen organisaties topsalarissen worden verdiend’. Herkenbare geluiden uit een samenleving onder druk, waarin burgerzin op de proef wordt gesteld door schier onbeheersbare krachten.
Het publieke domein is te essentieel om het onverschillig terzijde te laten liggen. Een goede indicator voor de kwaliteit van het publieke domein vormen de dagbladen. Het rommelt al lange tijd in de Nederlandse krantenwereld door overnames, inkrimpende redacties en opgelegde concessies aan de kwaliteit van het eindproduct. Nu zijn journalisten handige lui, die binnen de steeds kleiner wordende marges en pagina’s graag hun professionaliteit blijven tonen, maar ook hier raakt de rek er onherroepelijk uit. Redacties, zoals die van de Wegener-pers, komen in opstand tegen het dwingende regime van buitenlandse investeerders die louter willen afromen en niet tevreden zijn met een redelijk rendement. Uit pure machteloosheid wordt dan zelfs gedreigd met het niet verschijnen van het dagblad: weg publiek domein.
De regionale dagbladen alleen kunnen dit tij niet keren. Willen we met elkaar tot een duurzame verankering van het publieke domein komen, moeten we niet bang zijn om dicht bij huis op regionaal niveau te experimenteren met publiek-private samenwerkingsverbanden. Op dit moment doe ik in opdracht van Provinciale Staten van Limburg hiermee ervaring op. Onder de aansprekende werktitel ‘bv Limburg’ wordt een publiek-private samenwerking opgezet tussen overheid en bedrijfsleven waarbij een matching tot stand komt tussen cultuur en economie op basis van regionale verbondenheid.
De bv Limburg maakt deel uit van de Culturele Biografie Limburg die in samenwerking met burgers en instellingen aan de hand van concrete sporen en getuigenissen het grote verhaal wil vertellen over wat er met de mens in de provincie Limburg is gebeurd. Laten we regionale dagbladen als voorbeeld nemen om te betogen dat het bedrijfsleven een cruciale partner is in dit proces van hechting in tijd en ruimte met het oog op een goede kwaliteit van leven.
In de eerste plaats maken bedrijven als organisaties met een eigen levensverhaal deel uit van de culturele biografie. Het Brabants Dagblad heeft zich gedurende vele generaties ontwikkeld. Een publiek domein stamp je immers niet zomaar uit de grond, maar vereist continuïteit en duurzaamheid. Niet zelden produceren bedrijven producten die affiniteit met de regio hebben, zoals een krant. Ondernemers zijn gebaat bij een goed vestigingsklimaat voor hun werknemers. Tot een goede culturele infrastructuur behoort een eigen medium.
Een belangrijk argument om samen te werken binnen de bv Limburg betreft het onderling versterken van de bedrijven zelf. De ervaring heeft geleerd dat krantenbedrijven met een gezond rendement bij overnames te maken krijgen met ingrijpende reorganisaties die het eigen karakter van bedrijf en product aantasten. In feite wordt het surplus afgeroomd om in de zakken van externe fondsen te verdwijnen. Een groot deel van de winst wordt niet meer in het eigen bedrijf (lees regio) geïnvesteerd. Het gaat hierbij doorgaans om korte-termijn resultaten, waarbij bedrijven die vaak generaties lang zijn opgebouwd als het ware uitgemolken worden.
De bv Limburg wil een gezond rendement maken, en dat weer investeren in de bedrijven om op deze wijze samen sterker te staan. Dit heeft niets met protectionisme te maken, maar met een fierheid die vertrouwt op eigen kracht waarbij winstmaximalisatie niet het hoogst bereikbare doel is. Duurzaamheid, sociaal en symbolisch kapitaal, tellen hier evenzeer mee vanuit een pragmatisch en zakelijk ondernemerschap.
Inzake cultuur is participatie een toverwoord. In de wereld van de economie bestaat echter vanouds een klassiek participatiemodel in de vorm van de aandeelhouder. De bv Limburg wil burgers in de gelegenheid stellen om door het kopen van een (bescheiden) aandeel gedeeltelijk eigenaar te worden van aangesloten bedrijven. Op deze wijze kan een enorm draagvlak binnen de samenleving zichtbaar worden. De provinciale overheid dient, als vertegenwoordiger van de burgers, een groot aandeel te nemen. Het maatschappelijk vermogen van de provincie wordt dan op een bijzondere wijze ingezet. De aandeelhouders krijgen jaarlijks dividend uitgekeerd in de vorm van vouchers voor productpakketten. Uiteraard kan er ook in hard geld worden uitgekeerd.
Ook in Noord-Brabant kunnen we het verschil schrander maken door het oprichten van een Brabant-trust. Niet als chauvinistisch protectionisme, maar als een zelfbewuste markering van het publieke domein: tot hier en niet verder. Als we een eigen krant willen houden, staan we alleen samen sterk.
Gerard Rooijakkers is lid van de Raad voor Cultuur en kwartiermaker van de Culturele Biografie Limburg.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
