Niet beschikbaar!
Zelfs reuzen als China en Brazilië voelen het spook naderen, in China zijn de eerste fabrieken van consumentenartikelen al gesloten. foto ANP
Opeens blijkt het mogelijk om met initiatieven te komen waarvoor door mensen
gepleit werd die al sinds de jaren zeventig zeer kritisch waren over het
neoliberale model. De econoom
John Kenneth Galbraith, om iemand te
noemen, is uit zijn graf opgestaan, in de persoon van zijn zoon. Wie had
kunnen denken dat nu zelfs bankiers zouden pleiten voor nationalisatie? Nog
breder is de stroom van voorstellen die gaan in de richting van verregaande
controle op het financieringskapitaal. Daarbij wordt ook bepleit om de
werkingssfeer van banken en andere financiële ondernemers te beperken,
bijvoorbeeld hun bevoegdheid tot creatie van geld aan banden leggen. En
plots is er geld genoeg, verregaande en miljarden verslindende ingrepen
worden mogelijk gemaakt nu de toestand als zeer ernstig en bedreigend wordt
ervaren.
In de mêlee van geluiden wordt ook afstand genomen van het
neoliberalisme. Toen wij eind jaren negentig begonnen met het initiatief
'Vóór de Verandering - Alternatieven voor het neoliberalisme' waren er heel
wat mensen, ook uit linkse hoek, die dat afwezen alleen al vanwege het
gebruik van de term 'neoliberalisme'. Het waren toen de hoogtijdagen van de
ICT boom, en de bomen groeiden tot in de hemel en verder. Hoezo inperken?
Privatiseren, dereguleren, liberaliseren, fuseren, dát waren de parolen.
Natuurlijk waren er mensen als Eveline Herfkens die oog hadden voor de
mogelijke negatieve bijeffecten. Maar ja, dat was ook voor haar geen reden
om het model ten principale ter discussie te stellen. Integendeel, het model
was goed, en voor dergelijke bijeffecten moesten er vangnetten en zo komen.
Leve de WTO!, leve de Wereldbank!, leve het IMF!, leve de EU-grondwet! en
leve al die ondernemers die zeiden zich in te zetten voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen!.
Wat daar bij komt is dat nu van alles als
betrekkelijk wordt beschouwd. Honderden miljarden euro's en dollars en yens
verdampen in één week. Hoe dikwijls hebben mensen als Willem Hoogen- dijk
niet betoogd dat al die creatie van geld, en de daaruit voortvloeiende
groeidwang, averechts werkt, schijnwelvaart oplevert.
Volgens
berekeningen van de VN is zo'n 30 % van het Nederlandse nationale inkomen
overbodig, althans uit oogpunt van welzijn. Maar ja, die 100 % 'welvaart'
legt wel voor de volle 100 % en meer beslag op mensen en de natuur. Vandaar
dat de mondiale inkomensongelijkheid alsmaar groeit, vandaar dat als wij zo
doorgaan wij over enkele decennia een tweede aardbol nodig hebben. Hoezo is
dat neoliberale model een succes? Een mislukking, kun je beter zeggen.
Is dat reden om ons, vroege critici van het neoliberalisme, te wentelen in ons
grote gelijk? Natuurlijk niet. Want deze crisis brengt, zeker op de korte
termijn, veel mensen in grote problemen. Zie maar al die mensen in de VS die
uit hun huizen gezet zijn en nu op een van die desolate campings wonen of
nog erger. Denk aan al die mensen die hun baan verloren hebben of dreigen te
verliezen. Hoeveel mensen in Nederland liggen nu 's nachts in hun bed te
piekeren? Hoeveel mensen in ontwikkelingslanden komen nu van de regen in de
drup omdat hun economieën verstrengeld zijn geraakt met die van de 'oude'
centrumlanden. Zelfs reuzen als China en Brazilië voelen het spook naderen,
in China zijn de eerste fabrieken van consumentenartikelen al gesloten.
Overigens is het de vraag in hoeverre deze crisis op den duur niet een zegen
kan worden voor veel ontwikkelingslanden. De loskoppeling van de
wereldeconomie na de depressie in de jaren dertig en veertig leidde tot
positieve impulsen voor de interne ontwikkeling, zoals de eigen industrie.
Vandaar dan ook dat bijvoorbeeld Argentinië na de Tweede Wereldoorlog tot de
rijke landen werd gerekend. Daarvan is nu dankzij de toename sinds de jaren
vijftig van de externe handels- en investeringsafhankelijkheid niet veel
meer over. Misschien leidt ook deze crisis tot nieuwe alternatieven voor het
schadelijke 'exportgeleide' ontwikkelingsmodel.
Een tweede reden
dat wij ons niet moeten wentelen in ons gelijk is dat deze crisis ons voor
een nieuwe verantwoordelijkheid stelt. Wij hebben natuurlijk veel mooie
ideeën over een andere economie en over hoe het anders zou moeten en kunnen.
Voor een deel praktiseren wij die ideeën ook. Maar wat zeggen wij als ons
gevraagd wordt wat te doen? Wat te antwoorden als Bos of Balkenende belt en
advies wil? Wat, als de buurvrouw zegt radeloos te zijn en om raad vraagt?
Die en andere vragen moeten wij kunnen gaan beantwoorden, en dan niet meer
alleen in de eigen parochies maar ook in het echte publieke debat.
Lou Keune is verbonden aan de Universiteit van Tilburg, en lid van de
Werkgroep Vóór de Verandering - Alternatieven voor het Neoliberalisme
www.globalalternatives.nl
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
