Een intrigerend begin, want hoezo 'het' restaurant, en waarom wil de
verteller niet zeggen om welk restaurant het gaat? Tot wie spreekt de
verteller eigenlijk?
"Hij spreekt tot degene die zijn kant
van het verhaal wil aanhoren," zegt Herman Koch in een eetcafé in de
Watergraafsmeer. "En hij wil zijn privéleven afschermen. Hij is opeens
iemand geworden omdat hij een beroemde broer heeft en dat wil hij helemaal
niet." Dat de broer van de verteller een politicus is, verzon Herman
Koch pas later. De ontstaansgeschiedenis van het boek gaat terug tot een
tafel in een restaurant in Barcelona. "Ik zat met familie te eten, een
man of twintig, en we hadden het over van alles: over de oorlog in Irak, de
laatste aankoop van Real Madrid, films, te dure wijnen en ga maar door. Ik
kreeg het idee een verhaal te schrijven over mensen die de hele avond aan
een tafel in een restaurant zitten te eten en te praten. Ik had meteen de
titel en de eerste zin. Later kwam het gesprek ook op een zaak die toen in
Barcelona speelde. Twee jongens hadden in een hokje waar geld gepind kan
worden een zwerver in brand gestoken. Toen ik dat hoorde wist ik ook de vorm
van de roman. Ik zou de roman schrijven vanuit een vader die zich zou
afvragen hoe hij zich zou gedragen als zijn zoon zoiets gedaan zou hebben."
In Het diner, dat speelt op een avond in een bekend Amsterdams
restaurant, gaan verteller Paul Lohman en zijn vrouw Claire eten met Serge
Lohman en diens vrouw Babette. Hun twee vijftienjarige zonen, Michel en
Rick, hebben iets verschrikkelijks gedaan – ze zijn verantwoordelijk voor de
dood van een vrouw in een pinhokje – en daar moet over gepraat worden. Om de
nodige dramatische spanning in het verhaal te brengen, maakte Koch van de
vaders broers, en van één van de broers, Serge, een beroemd politicus. In
het televisieprogramma Opsporing verzocht is een filmpje van de
bewakingscamera getoond waarop de twee te zien zijn, maar niet herkenbaar.
De politicus wil een drastisch besluit nemen dat de toekomst van de twee
gezinnen kan verwoesten. Dat stuit op weerstand van de broer en zijn vrouw.
Tot zover, om niets te verklappen, de inhoud van de roman. In zekere zin is
Het diner een bekentenis van een vader die zijn zoon wil beschermen. Koch: "
Ik heb dat proces tegen die twee Spaanse jongens gevolgd. De kop in één van de
Spaanse kranten luidde: 'Je had hem eens moeten ruiken'. Dat komt ook in
mijn roman voor. En Claire, de vrouw van Paul, gaat zelf iets verder, die
vraagt zich af wat die vrouw daar deed. Dat die vrouw het eigenlijk aan
zichzelf te danken heeft gehad dat ze zo is geëindigd. Dat is natuurlijk
nogal wat. Maar het is wel te begrijpen. Als ik ga pinnen wil ik ook niet
over een zwerver heen hoeven te stappen. En de vader is eigenlijk ook trots
op zijn zoon, blij dat zijn zoon geen watje is. Ik hou er erg van om die
personages zo te laten reageren, omdat ik ervan hou andere dan de geijkte
standpunten te onderzoeken. Dat is ook één van de uitdagingen van schrijven.
En dat de lezer begrip heeft voor deze opvattingen, en ze sympathiek vindt,
is ook mijn opzet, want dat betekent dat ik geloofwaardige personages heb
geschapen. Maar als er mensen zeggen dat mijn personages abject zijn, heb ik
daar ook vrede mee. Ik wil niets verkondigen. Mij gaat het er om dat de
lezer, net zoals Paul, nadenkt over wat hij zou doen. Een schrijver die een
mening opdringt is geen goede schrijver."
Het diner, waarin
ook een zeer komische aanklacht tegen de absurde prijzen in restaurants
verborgen zit, is Herman Kochs beste roman. Mede door de sterke opbouw kom
je als lezer vaak voor verrassingen te staan. Zo kom je er pas geleidelijk
achter dat er met Paul iets niet in de haak is. Koch geeft hem een
aandoening, genoemd naar een neuroloog met 'een Duits klinkende naam'. Paul
kan wat op hem afkomt niet goed verwerken, wat ertoe kan leiden dat hij over
de schreef gaat en gewelddadig wordt. Als blijkt dat de aandoening mogelijk
erfelijk is, slaat dat weer terug op het gedrag van zijn zoon Michel. In hoe
zij beiden op het voorval reageren, wat lacherig, zit onverschilligheid,
misschien wel kwaadaardigheid.
"Zo'n ziekte bestaat niet,
maar ik heb er met een psychiater over gepraat en zij vond het door mij
verzonnen ziektebeeld totaal geloofwaardig. Ik wilde in deze roman graag
iets doen met erfelijkheid en genen. Mijn zoontje bestelde op zesjarige
leeftijd in een restaurant al liever kaas dan een zoet toetje. Precies wat
ik deed toen ik klein was. Dat vind ik zo frappant..."
Het
gezin van Paul is een gelukkig gezin, en dat wil hij zo houden. En daar doen
hij en zijn vrouw alles voor. 'Ik wilde dat alles normaal was', is een
sleutelzin in de roman. "Alle leden van het gezin komen voor elkaar op,
omdat hun liefde voor elkaar boven alles staat. Boven de buitenwereld ook,
en tegelijkertijd ziet de buitenkant van het geluk er goed uit, maar
strijden Paul, Claire en Michel om dat geluk intact te houden. En dat de
rechtvaardigheid daarbij in het gedrang komt, is van minder belang. Een
beetje een maffia-opvatting, Tony Soprano-achtig. Het gezin dient beschermd
te worden. Want daar gaat het tenslotte allemaal om."
Herman Koch: Het diner. Anthos, 296 pag, 19,95 euro.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
