Politiek. Maatschappelijke betrokkenheid. Meedoen. Toen Michael Kumpfmüller een tiener was - in de jaren zeventig - en zijn moeder zich actief inzette in de gemeentepolitiek, moest hij er niets van hebben. "Mijn ouders vroegen het zo vaak: 'En wat doen jullie voor de maatschappij?' Mijn broer deed wel mee in protestacties.
Van harte ook. Maar politiek lag mij niet."En nu heeft hij een politieke roman geschreven. "Dit boek is mijn antwoord op hun vraag van toen." In de roman Bericht aan allen beschrijft hij een crisisperiode in het leven van een minister van Binnenlandse Zaken van een niet nader aangeduid land.
Kumpfmüllers politieke interesse kwam pas toen zijn kinderen naar de peuterspeelzaal en school gingen. "Aan peuterspeelzalen en scholen kun je het best zien hoe een maatschappij is georganiseerd en functioneert - of niet. Daar heb ik me altijd flink tegenaan bemoeid. Uit verbazing over hoe de ouders deze voorzieningen zien als wensmachines. De overheid wordt geacht dit perfect te regelen. De geringe bereidheid van de ouders zelf iets te doen, gekoppeld aan een voordurend oordeel, vond ik stuitend. Achteroverhangen, niks doen en wel een grote mond hebben. Zo werkt het niet."
Michael Kumpfmüller (1961) werd begin deze eeuw bekend door zijn roman Lotgevallen van een beddenverkoper. Over een man die, geheel tegen de tijdgeest in, van West- naar OostDuitsland vlucht, onder andere om van zijn schulden af te komen. Deze Heinrich Hampel zet zich vervolgens met fanatisme in voor de Stasi, de geheime dienst van de DDR.
Daarna kwam Dorst, een kortere roman over een moeder die haar kleine kinderen met slechts een pakje sap achterlaat in een flat.
En nu de politieke roman Bericht aan allen. Andermaal neemt Kumpfmüller een tegendraadse positie in. Niet dat hij minister van Binnenlandse Zaken, Selden, spaart, maar temidden van brandende voorsteden, buitenechtelijke uitspattingen en de tragische dood van zijn dochter bij een vliegtuigongeluk, blijft Selden toch als mens van goede wil overeind.
Kumpfmüller: "Ik neem een andere positie in, één die voor velen onaantrekkelijk is, maar waarvan ik vind dat het een vooruitgang is. Ik geloof dat er zoiets bestaat als pragmatische politiek. De grote coalitie die we nu in Duitsland hebben - CDU en SPD samen - is niet zeer interessant of heroïsch, maar is volledig gepast. Het is nu eenmaal wat het is, en het werkt.
"Een politicus is maar één acteur temidden van vele. Dat moeten zowel de politici als de maatschappij begrijpen. Dat is het thema van mijn boek geworden. Het is eindig wat een mens kan doen en waar hij verantwoordelijk voor kan zijn.
"Bij een minister van Binnenlandse Zaken begint het basisidee van de politiek, zeker in perioden van crisis, zoals in Duitsland ten tijde van de RAF, dat de overheid veiligheid moet bieden. De overheid dient ervoor zorg te dragen dat er een zodanig peil van beschaving ontstaat en blijft, dat mensen elkaar met respect behandelen en elkaar niet vermoorden. Daarna moeten de mensen het zelf al snel overnemen."
Het feit dat hij in het vage heeft gelaten in welk land de roman speelt, heeft tot de vreemdste reacties geleid. Dat het in Europa speelt, lijkt duidelijk. "Ja, maar er waren verscheidene critici die opschreven dat het boek in Chili speelt. Chili! Weer iemand anders beweerde er Sarkozy in te herkennen. Omdat er een voorstad in brand raakt. Ik denk dat deze reflex, want dat is het, voortkomt uit de wil je niet verder te willen verdiepen. Alsof een boek een puzzel is die opgelost moet worden en dan terzijde kan worden gelegd."
Deze gemakzuchtige manier van lezen, zegt Kumpfmüller, ruïneert elke vorm van literatuur die naar iets anders streeft dan platte actualiteit. "Het gaat om het herkennen van de handeling, van de ideeën, van de werking van politiek, maar niet om de herkenning van de personen."
Hij heeft wel meer kritiek gehad, onder anderen van Joschka Fisher, de oud-minister van Buitenlandse Zaken uit de jaren negentig, die Bericht aan allen een verwerpelijk boek vond. Het heeft de schrijver niet verbaasd. "De generatie van '68 heeft een heroïsch ideaalbeeld van politiek. Ze willen niet de revolutie, maar streven nog wel naar een grote reorganisatie van de maatschappij. Tegenover dit pathos stel ik graag de scepsis van nu."
Michael Kumpfmüller: Bericht aan allen. Vertaling: Gerda Meijerink. Anthos, 352 pag., 19,95 euro.
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
