Kunstenaar Job Koelewijn bij een van zijn kunstwerken in museum De Pont in Tilburg. foto Joris Buijs/ PVE
10 mrt 2008, 03:00 - TILBURG - Elke dag, direct nadat hij is opgestaan, gaat kunstenaar Job Koelewijn naar een klein kamertje en leest drie kwartier hardop in een boek.
De woorden neemt hij op. Voor hem is het een meditatie, een oefening van de geest. In een van de ruimtes in museum De Pont in Tilburg staat een fraai gerestaureerde jukebox. Daarin geen 45 toeren plaatjes van Ritchie Valens of Bobby Goldsboro, maar cd's met complete boeken, voorgelezen door de kunstenaar. Wie wil, kan een cd uitkiezen en naar complete, door Koelewijn voorgelezen boeken luisteren. In dezelfde ruimte staan tientallen sokkels, met daarop een boek en de cassettebandjes waarop Koelewijn in eerste instantie zijn teksten opnam. De literatuur is vaak zware kost. Een beduimeld en stukgelezen exemplaar van Peter Sloterdijks filosofische 'Kritiek van de cynische rede' ('Mijn Bijbel', aldus Koelewijn), of het 'Communistisch Manifest'.
Job Koelewijn (Spakenburg, 1962) heeft iets met taal. In het steile vissersdorp Spakenburg groeide hij op met streng gesproken woorden, uit de Bijbel voorgelezen door de dominee vanaf de kansel of door zijn vader na de maaltijd. Zijn werk 'Horizon', speciaal gemaakt voor de grote ruimte van De Pont, is een 26 meter lange en ruim twee meter hoge wand van boekenomslagen met een plexiglasplaat ervoor. Over de boekenwand stroomt water. De symboliek mag iedereen verder zelf invullen. Staat het water voor nieuw leven, is het een zuiveringsritueel of wordt door het water ook de kennis weggespoeld?
Koelewijn verwerkte de laatste jaren vaker boeken in zijn installaties. In het West-Vlaamse dorp Watou bouwde hij vorig jaar tijdens de poëziezomer een benzinepomp van boeken. Daarvoor offerde boekenfreak Koelewijn, zelf honderden boeken uit zijn verzameling die kapotgesneden moesten worden. "Dat was niet erg. Want zeg nou zelf, hoeveel boeken in je boekenkast doen er nu werkelijk toe? Toch niet meer dan drie of vier?"
Job Koelewijn is de laatste jaren uitgegroeid tot een van Nederlands meest succesvolle en meest geëxporteerde kunstenaars. Hij woonde en werkte geruime tijd in New York, waar ook zijn meest bekende kunstwerk ontstond. De foto 'A Balancing Act' toont Koelewijn tussen de wolkenkrabbers van New York, een hoog opgetaste toren van glazen en dienstbladen omhoog houdend.
Spakenburg heeft hij inmiddels achter zich gelaten. Hij komt er nog wel regelmatig, zijn moeder woont er nog. "Maar na korte tijd daar weet ik ook weer precies waarom ik er weg wilde", zegt hij met een grijns. Tussen zijn 18e en 26e maakte hij een religieuze ommezwaai en raakte hij in de ban van het boeddhisme. Als je met hem spreekt, strooit hij met taoïstische wijsheden. Groter, beter, verder, het zijn woorden die hem niet zoveel zeggen. Het leven is geen streep vooruit, maar eerder een rondgang. Steeds grijpt hij terug op bekende thema's die hij verder uitdiept. Ook voor De Pont, waar een eerdere expositie in zijn Amsterdamse galerie van Fons Welters nog eens dunnetjes wordt overgedaan. Koelewijn bouwde in het Tilburgse museum de galerie van Welters precies na. Net als enkele jaren geleden zette hij in die galerie het werk 'The Clockshop' neer. Het is een klokkenwinkel waarin alle uurwerken op een andere tijd zijn blijven stilstaan. Alleen de winkel zelf, die aan een kabel hangt, beweegt als de slinger van een klok. 'The Clockshop', staat als een wachter aan de ingang van de tentoonstelling.
Want ook tijd is een constante in het oeuvre van Koelewijn. Hij wil het zijn bezoekers wel even inpeperen. "We zijn al aardig op weg naar het einde. Hoe ouder je wordt, hoe sneller de tijd gaat." Hij drukt de verslaggever een soort koptelefoon op het hoofd. In beide oorschelpen bevindt zich een onverbiddelijk hard klinkende kookwekker. "Eerst was mijn plan om iedere bezoeker zo'n ding op te laten zetten. Om duidelijk te maken hoe de tijd wegglipt. Maar dat gaat toch wat te ver."
Opvallend is ook het oudere werk 'Pavillion' uit 1999. Het telefooncel-achtige bouwwerk is voorzien van rolluiken die korte tijd helemaal dichtgaan. Twaalf lange seconden staat de bezoeker in het duister. Het werk is een verwijzing naar een belangrijke gebeurtenis in het leven van Koelewijn. In 1983 kreeg hij een ernstig auto-ongeluk. Hij brak zijn nek, maar overleefde het. Sindsdien is de rechterzijde van zijn lichaam deels verlamd. Het ongeluk heeft hem bewuster gemaakt van de broosheid en de tijdelijkheid van het leven. Het werk 'Cinema on Wheels' illustreert dat. Het oudere werk is onthutsend simpel. Vanuit het witte gebouw op het voorplein kijk je vanuit je stoel op het toegangspad van De Pont en de straat erachter. Kijk, het leven is hier, lijkt Koelewijn te willen zeggen. Misschien huist in hem toch ook nog een beetje de dominee. "Tja, Ik ben een man of calling. Uiteindelijk wil ik de mensen iets meegeven."
- Job Koelewijn Loco Motion t/m 22 juni. De Pont, Wilhelminapark 1, Tilburg. Di t/m zo 11-17 uur
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
