Hoe lang blijft het virus in de geit actief?
Dat verschilt. Als bij een schaap of geit abortus optreedt, kan door middel van onderzoek van bloed of melk worden vastgesteld of een dier een besmetting met Q-koorts heeft doorgemaakt. Door onderzoek van onder andere melk is bovendien vast te stellen of een dier de bacterie nog uitscheidt, aldus het RIVM.
Er is geen vaccin voor mensen. Zijn er wel middelen die de ziekte kunnen verlichten?
In Australië is er een middel dat wordt verstrekt aan mensen met een beroepsrisico, maar dat kent veel bijwerkingen. Sommige mensen zeggen ook baat te hebben bij homeopatische middelen, onder meer van homeopatisch arts Jan Hoes uit Oss. De GGD Hart voor Brabant raadt aan te allen tijde een huisarts te raadsplegen.
Is het nog wel verstandig om naar een kinderboerderij te gaan?
Dat kan nauwelijks kwaad, want het gebeurt zelden dat geiten of andere dieren op kinderboerderijen aan Q-koorts lijden. Sowieso worden geiten en schapen vanaf volgend jaar tegen Q-koorts ingeënt. In het zuiden van Nederland is dat al gebeurd of gebeurt dat voor het einde van het jaar. De kans op besmetting is dus erg klein, maar sla altijd acht op de hygiënevoorschriften van de kinderboerderij.
Al weken wordt er in de media gesproken over een eventuele patiëntenvereniging voor mensen met Q-koorts. Is die nu opgericht?
Er is een kerngroep geformeerd die zich buigt over de opzet van zo’n vereniging. De organisatie Zorgbelang Brabant verleent daarbij ondersteuning. Mensen die geïnteresseerd zijn in de ontwikkelingen rond deze nieuwe patiëntenvereniging, kunnen dat kenbaar maken door het invullen van een formulier op de site zorgbelang-brabant.nl.
Wat gebeurt er met de mest op besmette bedrijven?
Volgens het ministerie van landbouw moet mest bij besmette bedrijven in elk
geval gedurende 90 dagen afgedekt opgeslagen worden op de locatie waar de
mest is geproduceerd. Vervolgens mag de mest normaal worden uitgereden,
omdat het gevaar dan geweken zou zijn. Het ministerie overweegt niettemin de
termijn van 90 dagen te verhogen, maar zover is het nog niet.
Waar komt Q-koorts vandaan?
De infectieziekte komt overal in de wereld voor, maar werd in het
Australische Queensland voor het eerst vastgesteld bij slachthuispersoneel,
in de jaren dertig van de vorige eeuw. De letter Q komt van Query, wat
vraagteken betekent. Aanvankelijk wist men heel weinig van de ziekte af.
Inmiddels is bekend dat zij wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella
burnetii.
Hoe verloopt de ziekte bij dieren?
In 2008 werd de bacterie bij 8% van de geiten en 2,5% van de schapen in Nederland gevonden. Meestal is van een infectie bij een dier niets te merken, soms leidt zij bij een zwanger dier -vooral bij geiten - tot abortus. In beide gevallen scheiden de dieren bij het lammeren grote hoeveelheden Coxiella-bacteriën uit.
Hoe worden mensen besmet?
In Nederland gebeurt dit via besmette melkgeiten en melkschapen, met name tijdens de lammerperiode van februari tot en met mei. Ook andere dieren als koeien, vogels en kleine huisdieren kunnen de bacterie overdragen op mensen, maar dat is in ons land nog niet of nauwelijks gebeurd.
Mensen krijgen de bacterie binnen als ze besmette stof inademen. Dat kan ook als ze niet in de buurt van schapen of geiten komen: besmette stof ligt bij warm en droog weer op de wind mee vanuit stallen en bemeste akkers. Mensen kunnen ook besmet worden via ruwe wol, huiden of - in een enkel geval - rauwmelkse producten of slecht verhit vlees.
Is de ziekte van mens tot mens overdraagbaar?
Nee. Maar iemand die bij het lammeren van besmette dieren heeft geholpen, kan anderen wel met de stof op zijn kleding of schoenen besmetten.
Waarom wordt de een ziek en de ander niet?
Dat is onbekend. Wel is gebleken dat mannen vaker last hebben van Q-koorts dan vrouwen en dat mensen die roken vaker ziek worden. Ook kinderen kunnen Q-koorts krijgen, maar dat komt weinig voor.
Hoe verloopt de ziekte bij mensen?
Ruim de helft van de mensen die de Coxiella-bacterie bij zich draagt wordt niet ziek. Anderen krijgen meestal milde, griepachtige verschijnselen. Bij zo’n twintig procent van de zieken verloopt de Q-koorts ernstiger. Zij krijgen twee tot drie weken na de besmetting heftige hoofdpijn, hoge koorts en soms een longontsteking. Een tot drie procent van de zieken krijgt chronische Q-koorts.
Wat is chronische Q-koorts?
Mensen die hieraan lijden hebben meestal een ontsteking aan de hartkleppen. Vooral mensen met een afweerstoornis en hartpatiënten zijn hier vatbaar voor. Bij zwangere vrouwen kan een eerder doorgemaakte Q-koortsinfectie tot chronische Q-koorts leiden.
Hoe wordt de ziekte behandeld?
Q-klassepatiënten krijgen een antibioticumkuur. Veel mensen die Q-koorts hebben gehad, zijn daarna nog lange tijd moe. Die vermoeidheid is niet te behandelen. Bij chronische Q-koorts is vaak jarenlang behandeling met antibiotica nodig.
Hoeveel mensen worden er ziek?
Tot en met 2006 kwam Q-koorts bij Nederlanders nauwelijks voor, jaarlijks werden zo’n 41 gevallen bekend. In 2007 was de eerste Q-koortsuitbraak in Noord-Brabant met circa 190 zieken. In 2008 waren dat er duizend, in 2009 hadden ruim 2200 mensen Q-koorts.
Is er een vaccin voor mensen?
In Nederland niet. Het Nederlands Vaccin Instituut onderzoekt wel de mogelijkheden van vaccinatie voor bepaalde groepen mensen. In Australië is er wel een vaccin dat wordt gegeven aan mensen met een beroepsrisico. Maar dit is alleen geschikt voor mensen die nog niet eerder in aanraking zijn gekomen met de Q-koortsbacterie.
Kan ik door het drinken van geitenmelk of het eten van geitenkaas,
geitenvlees of schapenkaas Q-koorts krijgen?
Nee. De bacterie wordt onschadeling door verhitting. Je kunt geen Q-koorts krijgen van gepasteuriseerde melk of kaas die hiervan is gemaakt. Er is een klein risico dat je Q-koorts krijgt van rauwe melk. Maar rauwe melk drinken is nooit aan te raden, ook vanwege alle andere bacteriën die daarin gedijen. De bacterie zit niet in het vlees van besmette dieren.
Waarom is de ziekte zo plotseling toegenomen, en waarom alleen in
Nederland?
De Q-koortsepidemie in ons land is uniek in de wereld.
Deskundigen vermoeden dat deze voortkomt uit de grote bevolkingsdichtheid
van ons land en de enorme groei van intensieve geitenteelt. In Frankrijk
zijn ook grote geitenhouderijen, maar die liggen in dunbevolkte gebieden. In
Nederland liggen ze soms vlakbij steden. Het aantal geiten in ons land is
sinds 1995 verveelvoudigd. De concentratie van zoveel geiten leidt - zeker
in de lammertijd - tot een explosie van het aantal bacteriën. Juist in
dorpen en steden vlakbij deze bedrijven worden de meeste mensen ziek.
Als je eenmaal Q-koorts gehad hebt, ben je dan voor de rest van je leven
immuun voor de ziekte?
Immuun is een groot woord, maar het is niet
erg waarschijnlijk dat je de ziekte, na deze eenmaal te hebben gehad, weer
onder de leden krijgt. Als je eenmaal genezen bent van Q-koorts, ben je in
ieder geval voor langere tijd weer beschermd, aldus de GGD Hart voor
Brabant.
Kun je nu, drie jaar na dato nog vaststellen of je in 2007
Q-koorts gehad hebt?
Zestig procent van de Q-koorts gevallen verloopt zonder dat de mensen dit hebben gemerkt. In hun bloed zijn nog lang afweerstoffen tegen de Q-koorts aan te tonen. Hoe lang precies is niet goed aan te geven. Dat verschilt per persoon. Drie jaar is wel erg lang, aldus de GGD Hart voor Brabant.
Hoe herken je Q-koorts? Hoe kunnen wij op het callcenter (van de
Centrale Huisartsen Post) klachten van Q-koortspatiënten onderscheiden van
andere klachten?
Het gaat om klachten als van een zeer zware griep:
heftige hoofdpijn, spierpijnen, en koorts. De klachten treden meestal buiten
het normale griepseizoen op. Dus als mensen deze klachten hebben na januari,
kunnen de eerder genoemde symptomen passen bij Q-koorts, aldus de Helmondse
huisarts Giuseppe di Giulio.
Wij hebben vier schapen en drie dwerggeitjes. Ik wil ze graag
laten inenten tegen de Q-koorts. Is dat nodig en bij wie kan ik dat laten
doen?
Alleen geitenhouderijen met meer dan vijftig melkgeiten of met
een maatschappelijke functie (zoals een zorgboerderij) moeten hun dieren in
2010 laten inenten. Particulieren kunnen dit vrijwillig laten doen via de
Gezondheidsdienst voor Dieren (0900-1770,
www.capraovis.nl ), aldus Danielle van Oudheusden, arts infectieziekten
van de GGD Brabant Zuid-Oost.
De Q-koortsbacterie is ook buiten
bedrijven terechtgekomen. Hoe lang kan deze hier overleven? Wat gebeurt er
met de mest die op het land en in de stallen ligt?
De
Coxiellabacterie die Q-koorts veroorzaakt kan maanden tot jaren overleven.
De bacterie is altijd aanwezig geweest in Nederland maar het streven is weer
naar de 'normale' hoeveelheden (van vóór de uitbraak) terug te keren. De
overheidsmaatregelen als vaccinatie, het ruimen van besmette drachtige
dieren en het verbod op het direct uitrijden van mest tijdens de
lammerperiode moeten hiertoe bijdragen.
Waarom wordt aan
geiten geen antibiotica toegediend via het voer?
Er bestaat volgens
Van Oudheusden van de GGD nog geen behandeling voor geiten waarvan bewezen
is dat deze ook echt werkt.
Wat kun je dan doen om de ziekte zo
goed mogelijk te doorstaan? Kan ik een middel innemen, bijvoorbeeld een
homeopathisch middel, bepaalde voedingsmiddelen of vitaminen?
Bij
klachten die kunnen passen bij Q-koorts moet u zo snel mogelijk naar uw
huisarts gaan. Bij verdenking van Q-koorts zal hij u antibiotica
voorschrijven.
Kun je een schadeclaim indienen als je de Q-koorts hebt of hebt gehad?
Ja, dat kan. Maar een garantie dat dat ook een vergoeding leidt, is er niet.
Advocatenkantoor SAP uit Amersfoort is vorige week begonnen met het
verzamelen van alle claims. Inmiddels hebben zich veertig mensen gemeld, van
wie een groot deel uit Brabant komt. Een woordvoerder van SAP zegt dat het
indienen van zo'n claim zeker niet kansloos is. In eerste instantie denken
de letselschade-advocaten er aan om de geitenhouders aansprakelijk te
stellen. "Civielrechtelijk is het zo dat dat ook kan, zelfs al is de
geitenboer niet schuldig aan de besmetting op zijn bedrijf."
De provincie Brabant heeft een bouwstop van een half jaar afgekondigd voor
geiten- en schapenbedrijven. Worden straks ook de richtlijnen strenger?
Ja, die kans is groot. De provincie wil aanvullende eisen gaan stellen aan het
verlenen van vergunningen. Daarbij gaat het om de opslag, verwerking en het
uitrijden van mest, het dichtmaken van stallen en de afstand tussen een
geitenhouderij en de bebouwde kom. Deskundigen van het RIVM adviseren dat
een geitenhouder 'twee of zelfs vijf kilometer' van een woonkern verwijderd
moet zijn. Of reeds bestaande bedrijven verplaatst moeten worden, hangt ook
af van de vraag of het lukt om de uitbraak te bedwingen.
Waarom
worden geitenhouders zelf niet ziek?
Het is niet waar dat
geitenhouders zelf geen Q-koorts oplopen. Verhoudingsgewijs komt de ziekte
juist veel bij hen voor, net zoals bij dierenartsen en medewerkers van een
slachthuis. Maar iedereen kan Q-koorts krijgen, want je kunt besmet raken
door het inademen van de lucht waar de bacterie inzit.
Wat vinden de dierenartsen in ons land van de aangekondigde ruimingen?
Die begrijpen weliswaar het besluit, maar op ethische gronden betreuren ze het dat álle drachtige geiten en schapen (dus ook de niet besmette) op met Q-koorts besmette bedrijven gedood worden. De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde, de beroepsvereniging van de dierenartsen, zegt zich hard te blijven maken voor een ‘strikte bewaking van het dierenwelzijn’ tijdens de ruimingen. Daarnaast wil de beroepsvereniging dat individuele artsen zelf een ethische afweging mogen maken als ze bij ruimingen worden betrokken. Veel artsen zullen niet willen meewerken, aldus de vereniging.
Waarom worden niet-drachtige vrouwelijke dieren op besmette bedrijven gespaard?
Het ruimen van deze dieren heeft volgens het ministerie van landbouw geen toegevoegde waarde voor de volksgezondheid, omdat slechts bij het lammeren grote aantallen bacteriën vrijkomen. Voor deze dieren zal wel een levenslang fokverbod gaan gelden. Ook worden zij gevaccineerd.
En waarom moeten wel alle mannetjes dood?
Omdat Q-koorts via sperma van besmette bokken kan worden overgedragen op Q-koortsvrije vrouwelijke dieren.
Waarom worden de te ruimen geiten niet in het slachthuis gedood maar op het bedrijf zelf?
Zowel het vervoer als het verwerken van de dieren in het slachthuis levert volgens het ministerie extra risico op wat betreft de verspreiding van de Q-koortsbacterie. Tijdens vervoer van levende drachtige dieren is er een verhoogde kans op abortus en is verspreiding van de bacterie niet uit te sluiten. Ook levert het slachten op slachthuizen risico’s op voor slachthuismedewerkers, omwonenden van abattoirs en consumenten.
Wij wandelen iedere dinsdagochtend met een 55-plus wandelclub in de omgeving van Den Bosch, meestal tien kilometer door onder meer bossen en komen dan vaak langs geitenfokkerijen. Lopen wij gevaar? En speciaal aankomende weken in verband met ruimingen?
Het gebied waar Q-koorts voorkomt is precies in kaart gebracht door de overheid. Wie in de buurt van een besmet bedrijf woont, loopt een groter risico om besmet te worden met koorts, dan iemand die verder van een besmet bedrijf woont. Dit geldt vooral tijdens de lammerperiode, van februari tot en met mei.
Kun je besmetting voorkomen?
Nee. Iedereen kan de de bacterie in een gebied waar Q-koorts voorkomt via de lucht inademen, aldus het RIVM.
Ik heb q-koorts gehad, ben longpatiënt en heb nu gevraagd om een tweede bloedprik voor controle of de bacterie weg is. Mijn huisarts vindt dat niet nodig. Is dat zo?
Peter Wever, Regionaal Laboratorium Medische Microbiologie en Infectiepreventie van het Bossche Jeroen Bosch Ziekenhuis: „Vooralsnog worden alle patiënten bij wie wij acute Q-koorts constateren na 3, 6 en 12 maanden gecontroleerd. Dit in samenspraak met de GGD, de huisartsen en de ziekenhuisspecialisten. De controle is er op gericht patiënten te identificeren die chronische Q-koorts ontwikkelen. Deze follow-up heeft er toe bijgedragen dat wij tot nu toe circa 30 patiënten vervolgen met (een verdenking op) chronische Q-koorts. Momenteel vindt er een evaluatie plaats van de follow-up van de patiënten bij wie in 2008 de diagnose acute Q-koorts is gesteld en die vervolgens tot in 2009 vervolgd zijn.”
Hoeveel geitenhouders zijn er zelf ziek geworden?
Gert-Jan Duives, dierenarts en docent aan de HAS in Den Bosch geeft antwoord. „Het is niet bekend hoeveel geitenhouders en gezinsleden ziek geworden zijn. Maar wel is het goed om te beseffen dat de meeste mensen die in aanraking komen met de Q-koorts bacterie, daar helemaal niets of weinig van merken. Een beperkt aantal mensen ontwikkelt ernstiger ziekteverschijnselen."
© Brabants Dagblad 2012, op dit artikel rust copyright.
Sorteer reacties
